«o αγώνας μαζί με το νομαδικό προλεταριάτο είναι σήμερα το πιο σημαντικό πολιτικό έργο»

 

Ο Γάλλος φιλόσοφος Alain Badiou μιλά στον ΧΡΟΝΟ και συζητά με την Claire Neveu
για τα κρίσιμα κοινωνικά ζητήματα στην Ελλάδα

 

 

Θέσαμε στον Γάλλο φιλόσοφο Alain Badiou μερικά ερωτήματα για πολιτικές που εφαρμόζονται στις πλάτες της κοινωνίας, αλλά και για ζητήματα που έχουν να κάνουν με την ποιότητα της δημοκρατίας στην Ευρώπη σήμερα. Τον ρωτήσαμε για την πολιτική της λιτότητας και το δικαίωμα στην εργασία, για την τεράστια δύναμη του χρηματιστικού κεφαλαίου (capital financier) και τον ρόλο που παίζει σε αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση. Επίσης, ζητήσαμε τη γνώμη του για τη θέση των μεταναστών στις ευρωπαϊκές κοινωνίες αλλά και για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, μοναδική μορφή πολιτεύματος στην Ευρώπη σήμερα. Αφορμή για τούτη τη συνέντευξη ήταν το πέρασμά του στα τέλη Ιανουαρίου από την Αθήνα, όπου έδωσε τρεις διαλέξεις.

Οι απαντήσεις του είναι σχετικά σύντομες και απόλυτα καίριες. Όχι μόνο εντοπίζουν με μεγάλη ακρίβεια αυτό που για τον ίδιο αποτελεί την ουσία του θέματος, αλλά αποτελούν και ένα κάλεσμα στη σκέψη και στην πολιτική δράση.

 

 

Claire Neveu: Έχετε γράψει για τον Πλάτωνα: η πολιτική της λιτότητας που έχει επιβληθεί, αναμφίβολα δεν έχει σχέση με τη λιτή διαβίωση που επέλεξε ο ίδιος ο Σωκράτης...

Alain Badiou: Είναι μάλιστα το αντίθετό της. Μια λιτή ζωή είναι μια ζωή που θεωρεί ότι η δημιουργική, στοχαστική, ανιδιοτελής δραστηριότητα είναι πιο αληθινή, πιο χαρούμενη, πιο άξια αυτού που μπορεί να είναι το ανθρώπινο ον, από μια ζωή μάταιης κατανάλωσης και απροσδιόριστης επιθυμίας για αντικείμενα άσχημα και άχρηστα. Η πολιτική της λιτότητας δεν στοχεύει παρά στην εκπλήρωση των επιθυμιών της ολιγαρχίας (η οποία πλούτισε υπέρμετρα τα τελευταία είκοσι χρόνια) συμπιέζοντας στο μάξιμουμ τους μισθούς των φτωχών. Σκοπός είναι τα θύματα της κρίσης του Κεφαλαίου να μη γίνουν ποτέ οι κάτοχοι του εν λόγω Κεφαλαίου.

 

C.N.: Με τις εφαρμοζόμενες πολιτικές, η ανεργία έχει πάρει πρωτοφανείς διαστάσεις. Άρα; Η εργασία δεν αποτελεί (πια) δικαίωμα;

A.B.: Ποτέ το «δικαίωμα στην εργασία» δεν ήταν πραγματικά αναγνωρισμένο σε μια χώρα του καπιταλο-κοινοβουλευτισμού (capitalo-parlementarisme), εκτός από πολύ σύντομες περιόδους, που ακολουθούσαν πολέμους ή σοβαρές εσωτερικές ταραχές. Από τη στιγμή που η εργατική δύναμη (force de travail) θεωρείται εμπόρευμα, το «δικαίωμα στην εργασία» δεν είναι παρά μια κούφια φράση, αφού τα πάντα εξαρτώνται από την κατάσταση της αγοράς, στην προκειμένη περίπτωση της αγοράς εργασίας. Να προσθέσουμε ότι η ύπαρξη ενός αρκετά σημαντικού αριθμού ανέργων που της επιτρέπει να πιέζει προς τα κάτω την τιμή της εργατικής δύναμης, είναι πράγματι για την κυρίαρχη ολιγαρχία ένα καλό νέο. Όποιες και να ήταν οι σοβαρές ανεπάρκειες των σοσιαλιστικών κρατών, είναι γεγονός ότι μόνο εκεί υπήρχε ένα πραγματικό δικαίωμα (και μάλιστα υποχρέωση) στην εργασία. Αλλά οι καπιταλισμοί χλεύαζαν αυτή την απόδειξη της «μη αποδοτικότητας» των κοινωνικοποιημένων οικονομιών…

  

C.N.: Η Δύση καυχάται ότι μόνο εκείνη διαθέτει πραγματική δημοκρατία, την οποία μάλιστα θέλει να εξαγάγει και αλλού, από τις αραβικές χώρες μέχρι… την Ουκρανία. Τι γνώμη έχετε εσείς για την αντιπροσωπευτική δημοκρατία;

A.B.: Η αντιπροσωπευτική δημοκρατία είναι η πιο ευέλικτη μορφή κράτους, η πιο «κατάλληλη» για την ανάπτυξη του κυρίαρχου συστήματος, δηλαδή του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, δεν υπάρχει κανένα κράτος αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, ούτε μπορεί να υπάρξει, έξω από αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες. Κανένα πολιτικό κόμμα που προσβλέπει στην καταστροφή του εν λόγω συστήματος, ή έστω και στην τροποποίησή του σε βάθος, δεν έχει την παραμικρή πιθανότητα να φτάσει στην εξουσία μέσω της εκλογικής νομιμότητας. Με άλλα λόγια, αυτή η μορφή πολιτεύματος στηρίζεται εξ ολοκλήρου σε μια ισχυρή πολιτική συναίνεση γύρω από τη διατήρηση, με κάθε τίμημα, της ανοιχτής συμμετοχής στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό.

 

C.N.: Πώς κρίνετε την υπερβολικά μεγάλη δύναμη της οικονομικής εξουσίας;

A.B.: Η ανάπτυξη του καπιταλισμού έχει ως γενικό κανόνα τη συγκέντρωση του Κεφαλαίου κάτω από τη διεύθυνση του χρηματιστικού κεφαλαίου. Ήδη στην αρχή του περασμένου αιώνα, στο βιβλίο που πραγματικά πρέπει να διαβάσουμε ή να ξαναδιαβάσουμε σήμερα, το οποίο έχει τον τίτλο Ο ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, ο Λένιν σημείωνε ότι η απώτατη εξουσία λήψης αποφάσεων ήταν συγκεντρωμένη στα χέρια μια χούφτας τραπεζιτών, και ότι ο βιομηχανικός καπιταλισμός είχε υποταχθεί στο χρηματιστικό κεφάλαιο. Ανήγγελλε επίσης, ότι αυτή η κατάσταση δεν μπορούσε να διαιωνιστεί παρά μόνο εκθέτοντας τις κοινωνίες σε καταστροφικές κρίσεις και ολοκληρωτικούς πολέμους. Βρισκόμαστε σε ένα από τα κεφάλαια αυτού του θλιβερού ιστορικού σίριαλ. Ο Λένιν έκανε λάθος μάλλον μόνο σε ένα σημείο: φανταζόταν το «ανώτατο στάδιο» ως μια σχετικά σύντομη φάση. Δεν είχε φανταστεί (αλλά ούτε και κανείς άλλος) ότι η παγκοσμιοποίηση είχε κι άλλες ωραίες μέρες μπροστά της, επεκτεινόμενη σε τεράστιες περιοχές, όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία… Πράγμα που δεν πρέπει όμως με κανέναν τρόπο να μας απαλλάξει από την υποχρέωση να επανεξετάσουμε αυτές τις αναλύσεις και να συνεχίσουμε τον αγώνα.

 

 

C.N.: Ποιος ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε όλα αυτά;

A.B.: Στη σημερινή μορφή της είναι μόνο ένας ιμάντας μετάδοσης των επιτακτικών όρων επιβίωσης του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Βέβαια, καθώς χώρος της κάθε μελλοντικής κομμουνιστικής δράσης είναι ολόκληρος ο κόσμος, δεν είναι βέβαιο ότι μια εθνικιστική αναδίπλωση είναι μια σωστή επιλογή. Πρέπει άλλωστε να κάνουμε τη διαπίστωση ότι αυτή η αναδίπλωση αποτελεί μέρος (με τρόπο, στ’ αλήθεια, πολύ ψεύτικο) της φασιστικής ρητορικής.

 

 

C.N.: Ένα θέμα που καίει στις ευρωπαϊκές χώρες –και ανάμεσά τους στην Ελλάδα– είναι η μετανάστευση. Τι θα λέγατε γι’ αυτούς τους ανθρώπους που έχουν καταστεί σήμερα στόχος των κρατικών πολιτικών και μέρους της κοινωνίας;

A.B.: Ονομάζουμε «μετανάστες» τους προλετάριους που έρχονται από τις φτωχές αγροτικές περιοχές που βρίσκονται σε απομακρυσμένους τόπους (Αφρική, Λατινική Αμερική κ.α.), ακριβώς όπως έρχονταν τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη, ή σήμερα ακόμα στο εσωτερικό των χωρών που βρίσκονται σε φάση ταχύτατα αναπτυσσόμενου καπιταλισμού (π.χ. Κίνα), από τις υπερκατοικημένες και φτωχές αγροτικές περιοχές των επαρχιών. Αποτελούν τον σκληρό πυρήνα της νέας πολιτικής, του πραγματικού αντικαπιταλισμού, του κομμουνισμού που πρέπει να επινοηθεί εκ νέου. Τους αποκαλώ «το νομαδικό προλεταριάτο» (ο Μαρξ έλεγε: «το προλεταριάτο δεν έχει πατρίδα»). Τα κράτη του καπιταλο-κοινοβουλευτισμού τούς έχουν οικονομικά ανάγκη, και τους φοβούνται πολιτικά (όπως παλιά φοβούνταν τους εργάτες της επαρχίας). Τους ελέγχουν, τους παρακολουθούν, τους απελαύνουν… Προσπαθούν να ξεσηκώσουν εναντίον τους ένα κομμάτι του ίδιου του λαού, με τις γνωστές μεθόδους του στιγματισμού, του διαχωρισμού, της ξενοφοβίας και του ρατσισμού. Η σύνδεση με αυτό το νομαδικό προλεταριάτο, ο αγώνας μαζί του εναντίον των ειδεχθών νόμων και των φασιστικών επιθέσεων, η οικοδόμηση μαζί του νέων οργανώσεων (nouvelles organisations) και η πρόταση ενός νέου πολιτικού δρόμου είναι σήμερα, μακράν, το πιο σημαντικό πολιτικό έργο. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΟ ΓΑΛΛΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΔΩ

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

  ΧΡΟΝΟΣ 11 (03.2014)