επίθεση στο «charlie hebdo»: μια υπόθεση «στάσεως» μεταξύ μουσουλμάνων στη γαλλία

 

Οι μουσουλμάνοι πιάστηκαν στη μέγγενη, ανάμεσα σε δυο κόσμους
που θέλουν να τους ιδιοποιηθούν

Antonia Soulez

 

Πριν από τρεις μέρες, την 7η Ιανουαρίου 2015, στις 5 το απόγευμα, έμαθα από ένα τηλεφώνημα τι συνέβη το ίδιο πρωί στα γραφεία του Charlie Hebdo. Ήμουν σπίτι μου και εργαζόμουν. Δεν ήξερα.

Το νέο με καθήλωσε. Σκέφτηκα βέβαια αμέσως το δανέζικο συμβάν με τις γελοιογραφίες εναντίον του προφήτη Μωάμεθ, κάποια χρόνια νωρίτερα, και ασφαλώς, πιο κοντά σ’ εμάς, την περίπτωση Merah. 

Προσωπικά, πάντα θεωρούσα υπέροχη τη γελοιογραφία και θαυμάζω το ταλέντων αυτών των σπάνιων σχεδιαστών. Χρειάζεται σε μια χώρα η κριτική μαγιά αυτού του είδους, όπως οι σατιρικοί σχολιαστές επί σκηνής, ασφαλώς· πρέπει επίσης εκείνοι που βλέπουν ή ακούνε να μη νιώθουν θιγμένοι ως προς τις πεποιθήσεις τους. Η ισορροπία, για να μην πω η ακροβασία, είναι δύσκολη. Σύνθετη τέχνη που απαιτεί τακτ, επιδεξιότητα και αίσθηση των αποχρώσεων, θάρρος επίσης. Η γελοιογραφία με τη μεγέθυνση της γραμμής, με την παραμόρφωση, με τον γρήγορο υπαινιγμό, αντί να εξηγεί, δείχνει. Αυτή είναι η δύναμή της. Όχι ο λόγος. Μόνο το γεγονός, το γεγονός όπως παρουσιάζεται μέσα στους κανόνες μιας τέχνης της υπερβολής, αξιωματικά, νομικά πλαισιωμένη από την αποφυγή της «κατάχρησης». Το παράδειγμα του Dieudonné δεν απέχει. Σίγουρα, το σύνορο μεταξύ της σάτιρας και της κατάχρησης είναι δύσκολο να οριστεί. Αρκεί το σχέδιο, μέσω του επιθετικού του χαρακτήρα, να αποφεύγει να σκοτώνει. Το σχέδιο είναι όπως οι λέξεις. Μπορεί να πληγώσουν, ακόμη και να σκοτώσουν, παρότι η πένα και το μολύβι, που μεταφέρουν στα μάτια όλων μια κριτική, δεν προκαλούν τα ίδια τον θάνατο. 

Αυτή τη στιγμή, το νέο της επίθεσης έρχεται σαν βόμβα, άλλη μια. Ο αριθμός των δολοφονημένων, των τραυματιών, είναι τεράστιος. Αυτή η επαγγελματική βολή με αυτόματο πυροβόλο που ενσκήπτει, την ώρα που οι Παριζιάνοι είναι στη δουλειά, στις 11 το πρωί, οι άμεσες συνέπειες στη γειτονιά, η καταδίωξη που ακολουθεί, η όψη ορισμένων ανθρώπων στην ταράτσα του κτιρίου, όπου έγινε η επίθεση, η βιντεοσκόπηση μέσα στο στρες, η ορατότητα από ψηλά, η καταγραφή των δύο κουκουλοφόρων δολοφόνων με τα μαύρα, οι οποίοι πυροβολούν και σπεύδουν βραδέως σε ένα μαύρο αυτοκίνητο, όλα αυτά παρουσιάστηκαν στον Παριζιάνο, στα δελτία ειδήσεων, καταρρακτωδώς, πολλές φορές, ad nauseam. Αν ο φόβος ήταν ο στόχος των εκτελεστών της επίθεσης, το πέτυχαν. Αν ο στόχος όμως ήταν οι δυτικές μας κοινωνίες, που επιθυμούν να καταστρέψουν, τότε όχι! Πιο ακριβής από όλα τα σχόλια είναι η ανάλυση που άκουσα, σύμφωνα με την οποία οι δολοφόνοι έχουν σκοπό να διχάσουν τη μουσουλμανική κοινότητα, να τη φέρουν αντιμέτωπη με τον εαυτό της. Σε μια χώρα όπως η Γαλλία, είναι εξαιρετικά σοβαρό εάν η διάσπασή τους προκαλέσει τη δική μας. Όμως τα τελευταία νέα για τη χθεσινή δολοφονία τεσσάρων ανθρώπων στο εβραϊκό σουπερμάρκετ, στην Porte de Vincennes, δείχνουν ότι πέρα από τους σχεδιαστές στο στόχαστρο μπαίνουν σχεδόν αμέσως και οι Εβραίοι. 

Η συγκίνηση είναι λοιπόν μεγάλη. Είμαστε όλοι συντετριμμένοι, τρομαγμένοι από τη διάσταση του στοχευμένου εγκλήματος που διεπράχθη εναντίον τεσσάρων πολύ ταλαντούχων σχεδιαστών-δημοσιογράφων, τεσσάρων επαγγελματιών της αυθάδους, πολιτικής κατεύθυνσης, κωμικότητας. Έπειτα, πάλι ένα έγκλημα που θυμίζει την υπόθεση Merah. Οι διαδηλώσεις ακολούθησαν αμέσως, σε ένα Παρίσι πνιγμένο στην κίνηση, του οποίου ορισμένες συνοικίες βρίσκονται υπό παρακολούθηση, αν δεν είναι αποκλεισμένες. Αγαπώ το Παρίσι και ζω στην πόλη μου από τη γέννησή μου σαν να με διακατέχει, να με διαπερνά το απαιτούμενο δίχτυ προστασίας. Στιγμές εξαιρετικής λαϊκής έντασης μας καλούν όλους εμάς να καταλάβουμε, με το βλέμμα στα γεγονότα του κόσμου, τι συμβαίνει σ’ εμάς έξω από μας. Υπήρξαν πολλά τα ενθαρρυντικά, με κάθε έννοια, μηνύματα μεταξύ μας, κεριά για να ανάψουμε, εκκλήσεις για να υποστηρίξουμε, από το απώτατο εξωτερικό.

Μόλις είδα την ταινία Timbuktu. Χάρμα οφθαλμών. Δεν ήταν καρικατουρίστικη. Αλλά τέχνη. Έπειτα άκουσα τις επεξηγήσεις του ανθρωπολόγου André Bourgeot, ακολουθώντας την πρόταση της Marie-José Mondszain. Το Timbuktu(ο τίτλος ακολουθεί τη γραφή με «i») δεν προβάλλεται στην ταινία, αλλά ένα απομονωμένο χωριό της ερήμου. Οι περίφημες θύρες του Τιμπουκτού απουσιάζουν. Το ζεύγος Τουαρέγκ παρουσιάζεται για να αρέσει στο δυτικό βλέμμα ως ένα «ζεύγος πολύ στοργικό, πολύ ενωμένο. Ελάχιστα πιθανό, διευκρινίζει ο ανθρωπολόγος, τουλάχιστον όπως αυτό το ζεύγος προβάλλεται, στην οικιακή εσωτερικότητά του, στην είσοδο μιας σκηνής, όπου η ζωή μοιάζει ειρηνική. Ο ανθρωπολόγος επιμένει στο ότι έχουν δέρμα πιο ανοιχτό απ’ ό,τι στην πραγματικότητα. Γνωρίζει τα πάντα για όλες αυτές τις διαφορετικές κοινότητες, για τα ήθη και τα έθιμα, την ένδυση, την τέχνη τους. Η ταινία είναι υπέροχη, αλλά παραπλανητική. Οι τζιχαντιστές Σαλαφιστές που χυμούν σε αυτούς τους νομάδες και σπέρνουν τον τρόμο με τις απαγορεύσεις τους εμφανίζονται πιο διαλλακτικοί και ελαστικοί απ’ ό,τι θα μπορούσαμε να φανταστούμε. Παραμένει όμως ένας αδύνατος διάλογος. Αδιανόητη κάθε διαπραγμάτευση μεταξύ των νόμων του Αλλάχ και την ατομική ελευθερία που επιθυμούσαν αυτοί οι νομάδες. Η ταινία προτάθηκε στο Φεστιβάλ των Καννών για τον Χρυσό Φοίνικα. Σε συνέντευξη ο Sissoko, ο Μαυριτανός σκηνοθέτης, μίλησε για την ταινία του, με τρόπο λεπτό, σαν καλλιεργημένος άνθρωπος με γνώση. Αλλά μας λείπουν τα περισσότερο πολιτικά κλειδιά, καθώς και τα νήματα, που είναι περιπλοκότερα απ’ ό,τι φαίνεται, στοιχεία τα οποία θα ήταν διαφωτιστικά, με αρχή τα γεγονότα της Λιβύης που έχουμε ακόμη στη μνήμη μας.

Πέρα από τις εντυπώσεις από αυτή την ταινία, μας βομβάρδιζαν ακόμη πριν τρεις μέρες στο ραδιόφωνο σχετικά με τις εντυπώσεις που προκάλεσε το τελευταίο, μέχρι σήμερα, βιβλίο του Ουελλμπέκ Υποταγή [Soumission]. Βιβλίο αμφιλεγόμενο: ο συγγραφέας δίνει πνοή στους πρωταγωνιστές, χωρίς να παίρνει θέση. Δεν είχα τον χρόνο να το διαβάσω. Δεν είμαι σίγουρη ότι επιθυμώ να το διαβάσω. Ο Ουελλμπέκ θα έλεγε ότι η θρησκεία του Ισλάμ είναι καθαρή βλακεία. Μεταξύ των εικόνων που μας έδειξαν σήμερα από το πλήθος των διαδηλωτών στο Παρίσι, place de la République, υπήρχε και μια πινακίδα «Οι θρησκείες στις χέστρες!»

Ζήτω η τέχνη, η ειρωνεία της! Αλλά όχι για να τσουβαλιάσουμε τις θρησκείες και, όπως λέμε, να τις «αποϊεροποιήσουμε». Αυτή η οδός είναι πολύ άσχημη και καθόλου κριτική. Αλλοτριώνει τους μη βίαιους που πιστεύουν, βάζοντάς τους στην ίδια μπάντα με τους «πεφωτισμένους», που τους αποκαλούμε «τρελούς του Θεού». Το αμάλγαμα είναι απειλητικό. Βέβαια οι πράξεις υψηλής βίας, τις οποίες υποθάλπουν οι επαγγελματίες του πολέμου, ωθούν κατευθείαν στο αμάλγαμα. Είναι ο στόχος τους. Παίζουμε το παιχνίδι τους. Η γλώσσα προχθές το πρωί είχε γίνει η γλώσσα του «πολέμου», πολέμου εναντίον της Γαλλίας, σε απάντηση του πολέμου που διεξάγει με άλλες χώρες στο Ιράκ και, εδώ και λίγο καιρό, στο Μάλι. Το αποτέλεσμα είναι το τίμημα να πληρώνουν οι μουσουλμάνοι που δεν αποζητούν παρά να ζήσουν τη ζωή τους στην Ευρώπη και έκαναν αυτή την επιλογή. Γιατί να είναι αυτός ο «στόχος» των τρομοκρατών ή των ομάδων που τους χρηματοδοτούν; Σε αυτό το ερώτημα θα επιχειρήσω να απαντήσω. 

Αυτή τη στιγμή, είμαστε βυθισμένοι στα προβλήματα που μας προκαλεί από όλες τις πλευρές ένας ισλαμισμός που προέρχεται από τις περιφέρειες του Daesh ή Ισλαμικού Κράτους, περιφέρειες προς το παρόν εντοπισμένες. Γνωρίζουμε την επιρροή που ασκείται μέσα από το διαδίκτυο στους νέους. Σιγά σιγά λέμε όμως πως μερικοί από αυτούς, βλέποντας την εξέλιξη των πραγμάτων, θα αρχίσουν να σκέφτονται. Αλλά πόσοι; Μέχρι τώρα, μια λεπτή ισορροπία είχε παρατηρηθεί στη χώρα μας, όπου μουσουλμάνοι, Εβραίοι και χριστιανοί καλούνταν να ζήσουν αρμονικά. Αυτή η διαρκής ισορροπία απειλείται με τη δολοφονία του τύπου, «δηλαδή της ελευθερίας του σκέπτεσθαι», όπως ελέχθη στο Charlie Hebdo, προχθές το πρωί. 

Πρόκειται, θα λέγαμε, για μια εκδικητική αντεπίθεση ιδιαίτερα για τους πολέμους στο Ιράκ και, τον τελευταίο χρόνο, στο Μάλι. Θα θεωρούμαστε τιμωρημένοι γιατί θελήσαμε να αντιμετωπίσουμε το Ισλαμικό Κράτος. Μεταφράστε: οι μουσουλμάνοι στη Γαλλία είναι κακοί μουσουλμάνοι. Στεγάζουμε προδότες. Μερικοί το είπαν επίσης για τους Εβραίους που αμφισβητούν την πολιτική του Ισραήλ απέναντι στους Παλαιστινίους. Αλλά το παράλληλο δεν μετρά παρά μόνο για να δείξουμε τη διχοτόμηση, την οποία οι εξτρεμιστές μπορεί να επιθυμούν να εντείνουν, όχι για τις συγκεκριμένες καταστάσεις, οι οποίες είναι στην πραγματικότητα πολύ απομακρυσμένες η μία από την άλλη. 

Είναι πιθανό να αποτελεί λάθος στρατηγικής το να θέλουμε να επιτεθούμε σε αυτά τα ρεύματα, πηγαίνοντας να τα αντιμετωπίσουμε στον τόπο τους. Πέφτουμε στην «τρομοκρατική παγίδα» που μας στήνουν, γιατί αυτό περιμένουν για να δαιμονοποιήσουν εν συνόλω τη Δύση, την «απερίσκεπτη» που τους ταπεινώνει, τους θεωρεί βάρβαρους μιας άλλης εποχής, πρωτόγονους δίχως κουλτούρα. Η τιμωρία που μας περιμένει είναι λογικό επακόλουθο. Είναι μοίρα στα μάτια τους, και ακολουθώντας την, την πραγματοποιούν, όπως την ονειρεύονται. Η μοιρολατρία, της οποίας η έκφραση επανέρχεται άπειρες φορές, ακλόνητη, στο Timbuktu, την ταινία για την οποία μόλις σας μίλησα, είναι το φάντασμα που γοητεύει περισσότερο, περικλείοντας μια «δικαιοσύνη» και, με το βλέμμα σε αυτή, μια θυσία του εαυτού, που φτάνει μέχρι την προσωπική γενναία εξαφάνιση. Ωστόσο, την 7η Ιανουαρίου, οι μασκοφόροι με τα μαύρα, οι οποίοι μαθαίνουμε ποιοι είναι, οι τριαντάρηδες αδελφοί Κουασί, με καταγωγή από την Αλγερία, που δρουν πιθανότερα για την Αλ Κάιντα, δεν αυτοκτόνησαν. Δεν ήταν μια επίθεση καμικάζι για τους «καλούς» θρησκευτικούς λόγους. 

Ασφαλώς, η μοιρολατρία είναι μια τάση που οπισθοχωρεί περισσότερο απ’ όλες τις άλλες στις κοινωνίες μας. Συνιστά μια λαθεμένη αντίληψη για την ιστορία, την πολιτική, την ανάπτυξη του ανθρώπινου. Στα μάτια τους, όμως, η άρνηση της μοιρολατρίας είναι, γι’ αυτούς, το δικό μας παράλογο.

Λέω «αυτοί», αλλά «αυτοί» ποιοι ακριβώς είναι; Αυτή την ώρα υπάρχουν σκοτεινά σημεία. Μιλάμε έτσι για διαφορετικά, ανταγωνιστικά κινήματα μεταξύ του Ισλαμικού Κράτους και της Αλ Κάιντα. Οι τρομοκράτες που αναζητούμε δεν θα μπορούσαν να είναι πιστοί μουσουλμάνοι, που σέβονται το Κοράνι, και πηγαίνουν τακτικά στο τέμενος. Είναι αδύνατο, δεδομένων των ενεργειών τους που διαψεύδουν το Ισλάμ, το αληθινό. Οι μουσουλμάνοι θα μιλήσουν, μίλησαν ήδη. Είναι καλό. Από την άλλη, το να παίρνουν τον λόγο τούς εκθέτει. Μερικοί αρχίζουν να λένε πως φοβούνται να πάνε στο τέμενος, στη Γαλλία. Μπροστά σε αυτή τη μανιχαϊστική μετάθεση μιας φρικώδους εναλλαγής μεταξύ καλού και κακού μουσουλμάνου, της οποίας η Γαλλία γίνεται η έδρα, τι κάνουμε; 

Είναι κρίμα που ο συγγραφέας και σπουδαίος διανοούμενος Abelwahab Meddeb δεν είναι πια μαζί μας. Ήταν μία από τις προσωπικότητες που είχαν εκφράσει τον φόβο για μια γενίκευση της τρομοκρατίας, σε σχεδόν παγκόσμιο επίπεδο, η οποία θα μπορούσε να έχει ως στόχο την ίδια τη Δύση, τις αξίες της, την ελευθερία της, τον πλούτο της. Ναι, ένας πόλεμος χωρίς έλεος ενός άλλου είδους θα μπορούσε να κηρυχτεί μεταξύ των «Φώτων» και του σκοταδισμού, εκφράσεις που αντιτίθενται αυτή τη στιγμή στον τρέχοντα λόγο, δηλαδή, σε αδρές γραμμές, ανάμεσα στη νεωτερικότητα και τον Μεσαίωνα. Ασφαλώς, η νεωτερικότητα δεν είναι τόσο ωραία και υπήρχε ένας καιρός που ο Μεσαίωνας ήταν ωραίος.

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν δύο λέξεις για τον πόλεμο: πόλεμος, κατευθυνόμενος προς ένα συγκεκριμένο εξωτερικό εχθρό, και στάσις, στο εσωτερικό του κοινωνικού σώματος. Ο Πλάτωνας κατηγοριοποίησε αυτή τη διάκριση. Ο Nicole Loraux έγραψε για τη στάσιν, έμμονη ιδέα για τις ελληνικές πόλεις. Η ερώτηση προκύπτει: ποιον πόλεμο, με την έννοια μιας στάσεως διεξάγουν οι τρομοκράτες; «Ποιοι» είναι αυτοί που κρύβονται, που κυκλοφορούν εν αγνοία όλων μας, διεισδύουν σε κοινωνικές ομάδες και σε πανεπιστήμια, ζώντας δυο ζωές, μία δυνητικά άψογη στο φως της μέρας (όταν δεν είναι υπότροποι κατάδικοι), και μια άλλη παράνομη, ασύλληπτη, υπόγεια; 

Σήμερα υποφέρουμε ακριβώς από αυτή τη νέα μορφή στάσεως, εσωτερικού πολέμου. Αλλά ποια στάσις, εσωτερική ως προς τι; Όχι για εκείνη που θα αναζητούσαμε για να κατηγορήσουμε εμάς τους ίδιους, αλλά για εκείνη την οποία οι φανατικοί φονταμενταλιστές θα ήθελαν να αναζητήσουμε, για να μας δείχνουν κατόπιν με το δάχτυλο: έχοντας ως στόχο την στάσιν αναφορικά με τους πουλημένους στη Δύση μουσουλμάνους, η επίθεση προορίζεται να εξαλείψει την ίδια την έννοια του εχθρού στον πόλεμο, με την έννοια του εξωτερικού πολέμου. Το κακό είναι σ’ εμάς. Περισσότερο για να τα βάλουμε με την ηθική της Δύσης, με τα δικαιώματα του ανθρώπου, με ό,τι αντιλαμβανόμαστε ως «πολιτισμό». Η επίθεση στοχεύει τις ωραίες ιδέες μας, την άρνηση της αναπότρεπτης μοίρας, τον τρόπο μας να κοιτάμε μπροστά, μια ολόκληρη φιλοσοφία που χαράσσεται από το σχολείο, της οποίας η διάχυση γίνεται αντιληπτή σαν μια πελώρια αμφισβήτηση άλλων, σε σχέση με τις δικές μας, αξιών. Το ότι είμαστε κάποιες φορές ακόμη και επικριτικοί, το ότι έχουμε εκπαιδευτεί να επιχειρηματολογούμε, οι δυνατότητές μας να μιλάμε καθιστώντας εύθραυστα τα αξιώματα και θέτοντάς τα στην πάλη των ιδεών, όλα αυτά τους εξοργίζουν. Η βούληση να εκμηδενίσουν το γέλιο των γελοιογραφιών, δεν στοχεύει μόνο την ελευθερία της σκέψης, αλλά, στα δικά τους μάτια, την ορθολογική θριαμβολογία μας, καθώς θα μπορούσαμε να οδηγήσουμε με τις δικές μας ηθικές ιδέες τον κόσμο. Αυτές οι «αξίες», τις οποίες διακηρύσσουμε εμφαντικά, στη χώρα των «εβραίων και των σταυροφόρων», όπως λένε, τους κάνουν κυριολεκτικά να λυσσομανούν, και πιο πολύ ακόμη, το γεγονός ότι είμαστε ικανοί να το συζητήσουμε. 

Η στάσις είναι ένας πόλεμος που διαιρεί μια κοινότητα, της οποίας η σωτηρία θα ήταν, σύμφωνα μ’ εμάς, η συνέλευση. Εκ των πραγμάτων, η λέξη «συνέλευση» σηματοδοτεί την εσωτερική μορφή αυτού του νέου «πολέμου». Ο Ολλάντ, ο πρόεδρός μας, μας το έδειξε τις προάλλες, όταν μας κάλεσε να ενωθούμε αυτή τη στιγμή, ενάντια στον κίνδυνο, στον οποίο αντιτίθεται η συγκεκριμένη λέξη.

Προχθές έγινε συζήτηση για την «εθνική ενότητα», ακόμη και για «ιερή ενότητα». Η έκφραση είναι ισχυρή, αποκαλυπτική. Όμως, δεν μπορεί όλος ο κόσμος να μετάσχει! Η Ακροδεξιά και άλλοι αισθάνονται θιγμένοι. Ένα «εμείς», κυρίως αποκλειστικού τύπου, μορφοποιείται. Αυτή την ώρα το ερώτημα έρχεται να πολιτικοποιηθεί, στη Γαλλία. Για τον σημερινό Γάλλο, η γλώσσα του ιερού μέσα σε ένα ρεπουμπλικανικό λαϊκό πνεύμα εκπλήσσει! Τούτο επίσης σημαίνει –και οι μουσουλμάνοι το αντιλήφθηκαν αμέσως– να μείνουμε ενωμένοι με τους μουσουλμάνους, ενάντια στις φρικτές απειλές, καταγγελτικές στο βάθος για τους ίδιους, με την κατηγορία, στο όνομα του Ισλάμ, της προδοσίας. Με δυο λόγια, για να επιστρέψουμε στο θέμα, οι μουσουλμάνοι πιάστηκαν στη μέγγενη, ανάμεσα δυο κόσμους που θέλουν να τους ιδιοποιηθούν. 

Αν όμως ο εχθρός είναι αυτός που τώρα φοβόμαστε, εκείνοι δηλαδή που θέλουν να διαρρήξουν, με μια νέα μορφή στάσεως, τη συλλογική μας υπόσταση με την οποία είμαστε δεμένοι και ελπίζουμε να ισχυροποιήσουμε εναντίον τους, ο σκοπός τους είναι ο χειρότερος από όσα κακά παραμονεύουν. Διότι βάζουν στο στόχαστρο τους ενταγμένους στη Γαλλία μουσουλμάνους, τους οποίους οι λαμπροί γελοιογράφοι μας ήθελαν να προστατέψουν από τον φονταμενταλισμό.

Προφανώς, η αιτία δεν είναι η αποικιοκρατία, για την οποία υπήρξαμε ένοχοι. Αυτός ο αιώνας δεν έχει πια το ίδιο πρόσωπο. Η σελίδα γύρισε. Εκτός αν η παγκοσμιοποίηση είναι μια νέα μορφή του, η οποία δεν φέρει το ίδιο όνομα. Γιατί σήμερα ο εσωτερικός εχθρός είναι συγκεχυμένος και απρόσωπος. Βρίσκεται επίσης παντού, όπως η τρομοκρατία, μασκοφόρος, καλυμμένος, ακαθόριστος, ανεντόπιστος, ξεφεύγοντας από ηπειρωτικές ανιχνεύσεις. Η ερώτηση τίθεται: «πού» είναι; «Ποιός» και «πού», ιδού ποια είναι τώρα η καρδιά του ερωτήματος. Είναι προς διερεύνηση αν αυτή η ύπουλη όψη της επιθυμίας εξόντωσης αυτού που είμαστε στα δικά τους μάτια δεν εκφράζει –όπως ο καθρέφτης– ένα είδος βαθιάς, ανομολόγητης απογοήτευσης. Εξηγούμαι. 

Θα έπρεπε σύμφωνα με τη συγκεκριμένη λογική να είμαστε περισσότερο επεκτατικοί, και να πάμε, σαν Αμερικανοί καουμπόηδες, να κατακτήσουμε αυτά τα μέρη και να τα υποτάξουμε για να τα «αποικιοποιήσουμε». Σίγουρα, δεν είναι αυτό που επιδιώκουν οι Ευρωπαίοι. Η υπόθεσή μου, κάπως τραβηγμένη, αφορά την απογοήτευση που τούτο μπορεί να προκαλεί στην άλλη πλευρά. Η αποικιοποίηση έκανε τον κύκλο της, είναι παρελθόν. Ακόμα και η Αμερική του Ομπάμα αδιαφορεί και κοιτά προς άλλη κατεύθυνση (στον Ειρηνικό). Η εποχή των κατακτήσεων έχει παρέλθει. Είναι πιθανόν ότι η αποεπένδυση απογοητεύει παραδόξως το Ισλαμικό Κράτος ή Daesh ή άλλα ρεύματα και ότι δεν περιμένουν παρά μια επάνοδο του κατακτητικού πνεύματος εναντίον τους, η οποία θα αποδεικνύει ότι μετρούν στα μάτια μας, σ’ εμάς που, όπως λένε, θα θέλαμε να τους συντρίψουμε. 

Το ότι οι γυναίκες οφείλουν να υποτάσσονται στον άνδρα, όπως ο άνδρας στον Θεό, είναι το υφάδι αυτής εκεί της Λογικής, κάτι που εδώ το θεωρούμε παραλογισμό. Οι γυναίκες κινδυνεύουν, σκέφτονται, εργάζονται και συνιστούν μια απειλή: την ελευθερία, τον δρόμο της οποία ο άνδρας, γιόκας της μάνας, αγαπημένος του πατέρα, διστάζει να διαλέξει. Περισσότερο ελεύθερες στο λόγο, αποτινάζουν τον ζυγό της αρνητικότητας, από τον οποίο υπέφεραν στην πορεία της ιστορίας. Επωφελούνται, όπως οι μειονότητες που υπέφεραν από τον αποκλεισμό, που μεγάλωσαν στοχαζόμενες, εξαιτίας της ίδιας της ιστορικής παθητικότητάς τους (όπως οι Εβραίοι ή οι όσοι έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης, όπως λέει ο Adorno), διαλεκτική συνέπεια μιας ανακλαστικότητας αναδιπλούμενης στην κατάστασή τους. Ξέρουμε ότι στη χώρα μας οι μαγκρεμπίνες στο γυμνάσιο είναι καλύτερες μαθήτριες από τα αγόρια, ξεπερνούν τον ίδιο τους τον εαυτό και φιλοδοξούν να χειραφετηθούν νωρίτερα από τους νέους Μαγκρεμπίνους. Τα κορίτσια έχουν περισσότερη παρρησία. Όσο για τα αγόρια, εκείνα φοβούνται, συνηθισμένα στο πλεονέκτημα να είναι οι γιοι, προστατευμένοι υπ’ αυτή την ιδιότητα. Η νομιμότητα στην οποία προσβλέπουμε μπορεί να γίνει τελικά ένα όπλο το οποίο θα στραφεί εναντίον όποιου νομίζει πως δικαιούται να κατέχει τη γυναίκα, κατά κάποιον τρόπο «εκ μεταθέσεως».

Σκιαγραφούμε, από μια οπτική περισσότερο ίσως ψυχαναλυτική ότι το πρόβλημα αυτών των «τρελών του Θεού» είναι η γυναίκα, το γεγονός ότι υπάρχει. Πιστεύω ότι πρέπει να εμβαθύνουμε σε αυτή τη γραμμή σκέψης και ότι υπάρχουν περισσότεροι από ένας δεσμοί μεταξύ του μίσους προς τη γυναίκα και αυτής της τρέλας. Αντιλαμβάνομαι έτσι δύο πεδία σκέψης:

1. ο εσωτερικός διχασμός που εντοπίζεται ως παγίδα, στην οποία θα ήταν καλό να αποφύγουμε να πέσουμε, όπως και σε κάθε παράνοια. Είναι προτιμητέο να μην εισχωρήσουμε σε μια δομή που τροφοδοτεί την παράνοια, προς τέρψιν του αρρώστου. 

2. Το μίσος προς τη γυναίκα, καρφωμένο, συστατικό στοιχείο του ανθρώπου (άνδρα) που το ανθρώπινο στοιχείο του προκύπτει από μια νομιμότητα κερδισμένη μέσα στο παραισθησιακό βλέμμα προς τον Θεό.

Το πρόβλημα παραμένει ότι σε αυτή την εποχή και σε αυτόν τον αιώνα, φαίνεται αδιανόητο να μένουμε στα σπίτια μας, αφήνοντας τη χώρα να τα βγάλει πέρα με τις διαμάχες της. Επιπλέον, είναι σημαντικό να ταυτοποιηθεί η τρομοκρατική πηγή, που αυτή την ώρα δεν έχει εντελώς φωτιστεί, αν και μαθαίνουμε όλο και περισσότερες πληροφορίες από ώρα σε ώρα. Το δράμα έλαβε χώρα, οφείλουμε να κινηθούμε με αλληλεγγύη –πώς όμως;– όλες οι χώρες μαζί, αλλά υπάρχουν και εκείνοι που δεν θα μας ακολουθήσουν.

Ωστόσο, σκέφτομαι ότι η διάχυση των ειδήσεων σε μεγάλη κλίμακα, τα μίντια, το διαδίκτυο, ομιλίες και μεγαλοστομίες, όλα αυτά αντιβαίνουν στη στάση που θα έπρεπε ίσως τώρα να υιοθετήσουμε, δηλαδή εγρήγορση χωρίς πρόκληση με οικονομία στα λόγια, αλλά, επίσης, οικοδόμηση μιας αλληλέγγυας πολιτικής εναντίον μιας τέτοιας απειλής, πολιτικής που δεν θα είναι απαραίτητα στρατιωτικού τύπου. Ο λόγος, τα όπλα; Περισσότερο οι δράσεις και μια αποτελεσματική ανταλλαγή απόψεων, χωρίς θορύβους. Μιλήσαμε και μιλάμε πολύ! Το Ισλαμικό Κράτος και οι συν αυτώ είναι θέαμα στις οθόνες. Τι ευλογία – για εκείνους!

Μετάφραση: Κ. Ηροδότου

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 21 (01.2015)