Musica Speculativa

 

 

Δημήτρης Κούντουρας

 

H µουσική αυτή έχει εξαφανιστεί. Συνδεόµενη, αρχικά µε την αργόσχολη (αριστοκρατική τάξη), έχασε τη νοστιµιά της και έγινε κοσµική τελετουργία, µε την έλευση της αστικής δηµοκρατίας (το πιάνο, η δεσποινίς, το σαλόνι, το νυκτερινό).

Roland Barthes, Musica Practica (L’Arc, 1970)

 

Ο όρος Musica Practica στην Αναγέννηση, ως συνέχεια της µεσαιωνικής Musica Instrumentalis του Βοήθιου, απέδιδε τη µουσική που παράγεται από την ανθρώπινη φωνή και από τα µουσικά όργανα, την τέχνη του ήχου. Σε αυτήν αντιπαραβάλλονταν η Musica Speculativa που ως αρµονία των σφαιρών, αρµονία του µικρόκοσµου και του µακρόκοσµου, ως µουσική µη ακροάσιµη από τον άνθρωπο, εξέφραζε τις µαθηµατικές αναλογίες που διέπουν τον κόσµο και τον µεταφυσικό-φιλοσοφικό στοχασµό των στοιχείων που τον αποτελούν. Τους αριθµούς, την κίνηση των πλανητών, διάφορους µυστικούς συµβολισµούς, τη θρησκευτική πίστη, τον µεταφυσικό ήχο της θεΐκής τελειότητας που εκφράζονταν συνειδητά µε τη σιωπή. Ήταν αυτή η Musica Speculativa που ως µία από τις επτά ελεύθερες τέχνες (artes liberales), σαφώς ανώτερη από την πρακτική (χειρωνακτική) µουσική, διδάσκονταν στα πανεπιστήµια και στα λατινικά σχολεία της εποχής. Ο µουσικός ερµηνευτής από τον Μεσαίωνα µέχρι και τον 18ο αιώνα κατείχε µια θέση πολύ διαφορετική από αυτή του µουσικού της ροµαντικής και της µετέπειτα περιόδου. Η διπλή ιδιότητα του µουσικού της εποχής ως ερµηνευτή-συνθέτη, σε συνδυασµό µε την καθορισµένη λειτουργική του θέση ως υπηρέτη της Αυλής ή της Εκκλησίας, αλλά και ο συγκεκριµένος στόχος της µουσικής να αγγίξει την ψυχή του ακροατή, του δίνουν µια θέση πολύ αποµακρυσµένη από τις σηµερινές αντιλήψεις που χαρακτηρίζουν τον καλλιτέχνη και τον ρόλο του. Ο καλλιτέχνης του µπαρόκ απαλλαγµένος από αρχές όπως «η τέχνη για την τέχνη» γίνεται µεταφορικά και κυριολεκτικά υπηρέτης της τέχνης (και των µαικήνων της). Mε τον ενθουσιασµό και το ένστικτο του πρακτικού µουσικού επιδιώκει να µεταδώσει το βασικό συναίσθηµα και τη ρητορική διάσταση του µουσικού έργου µε στόχο τη συγκίνηση του ακροατή. Αυτή η αµφίδροµη σχέση ερµηνευτή-ακροατή κάνει τον µουσικό αναγνώστη και αναµεταδότη, δέκτη και ποµπό του αφηρηµένου µουσικού νοήµατος που στην εποχή ήθελε να ονοµάζεται affetto ή Affekt. Με τη σειρά του ο ακροατής είναι αυτός που δέχεται, επεξεργάζεται και τελικά «ερµηνεύει» το έργο.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

 

  ΧΡΟΝΟΣ 13 (05.2014)