ηρωϊκή έξοδος από τον «ευρωπαϊκό» στον «παγκόσμιο νότο»

 

Αναζητώντας τη χαμένη ελληνική πολιτειότητα

Φωτεινή Τσιμπιρίδου

 

Ο σταυρός του Νότου!

Τελικά η παρούσα διαρκής κρίση και οι τρόποι διαχείρισής της μας βγάζουν από τα κρυπτοαποικιακά διλήμματα της κουλτούρας μας,1 «ανήκουμε στη Δύση ή στην Ανατολή;», «ανήκουμε στα Βαλκάνια ή στην Ευρώπη;». Από το 2010 τέθηκε το θέμα της διάκρισης του πλούσιου ευρωπαϊκού βορρά από τον φτωχό ευρωπαϊκό νότο, που έμοιαζε μη λειτουργική στο πλαίσιο της οικογένειας της ΕΕ και της ευρωζώνης. Τώρα που οι μάσκες από τους ευρωπαίους εταίρους έπεσαν, και η πολιτική προσδοκία του «ευρωπαϊκού νότου» ακυρώθηκε στην πράξη, ας αποδεχθούμε πια ότι αποτελούμε τμήμα της κατηγορίας των δυσκολιών που αντιμετωπίζει ο «παγκόσμιος νότος» στην εποχή της Παγκοσμιοποίησης.2

Αυτήν τη δύσκολη ώρα του απολογισμού και του δια-χωρισμού, ας σταθούμε μπροστά στον καθρέφτη και ας παραδεχθούμε ότι μπορεί μεν μακροπρόθεσμα να δημιουργούμε παγκόσμιες προσδοκίες με την εκλογή ή επανεκλογή ΣΥΡΙΖΑ, λόγω ήθους και τρόπου της διαπραγμάτευσης της ηγεσίας του ενάντια στο δόγμα λιτότητας και τους υποστηρικτές του, μεσοπρόθεσμα όμως το αποτέλεσμα της μέχρι τώρα διαπραγμάτευσης αποβαίνει οικτρά σε βάρος μας. Ρίχνει πιο βαθιά σε φτωχοποίηση την Ελλάδα, τα χειρότερα είναι μπροστά μας, και αυτήν τη φορά θα βρεθούμε, εκτός από τα σύνορα της Ευρώπης, και στα όρια του Παγκόσμιου Νότου. 

 

The perfect storm!

Καιρός, λοιπόν, να γυρίσουμε στον κήπο μας, γιατί εκεί έξω στη δημόσια σφαίρα τα πράγματα θα αγριεύουν, ή να φορτσάρουμε για να σώσουμε και τον κήπο και τον δημόσιο χώρο, αναζητώντας μια νέα πολιτειότητα που θα προκύψει από ένα νέο είδος αριστερής διακυβέρνησης, μακριά από τα ανθρωποφαγικά και ανταγωνιστικά ή τα εθνικοφασιστικά μορφώματα;3 

Η παρούσα συνθήκη ταπείνωσης με το τρίτο μνημόνιο επί τάπητος έριξε όλες τις μάσκες των ευρωπαίων όχι μόνο ως «στυγνών δανειστών» που η ευρωπαϊκή Αριστερά ήθελε, μάλλον αφελώς, να βλέπει ως «εταίρους» μέχρι πρότινος και ήλπιζε να τους πείσει να πάμε προς την κατεύθυνση μιας πραγματικής διάσωσης της Ελλάδας και όχι εξαφάνισής της. Στην πραγματικότητα συνέβη το αντίθετο για δύο διαφορετικούς λόγους: αφενός για να συνεχίζουν να πλουτίζουν οι ολιγάρχες του διευθυντηρίου της ΕΕ και παγκοσμίως στην τροπικότητα της νεοφιλελεύθερης λιτότητας, αλλά και για να εξαφανιστεί κάθε εναλλακτική πολιτική αντίστασης από κυβερνήσεις της Αριστεράς, όπως αυτή του ΣΥΡΙΖΑ. Με άκρως ταπεινωτικούς όρους, προκειμένου να μην υπάρξει το παράδειγμα του δρόμου αντι-λιτότητας για άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η Ελλάδα βρέθηκε μεσοπέλαγα στο σημείο της απόλυτης καταιγίδας της λιτότητας, και πνιγμένη στο χρέος καλείται να επιζήσει, να μεταρρυθμιστεί και να αναπτυχθεί (sic)! Στην πραγματικότητα τίποτα από όλα αυτά δεν πρόκειται να συμβεί αν δεν ανοίξει ο καιρός από θαύμα και κοπάσει η καταιγίδα, εν τω μεταξύ όμως εμείς θα πρέπει να επιζήσουμε για να το δούμε να συμβαίνει. 

 

Οι παλιές αγάπες πάνε στον παράδεισο!

Δεν ήμουν από αυτές/ούς που πίστευαν στην από αρχής ρήξη, ούτε και ήλπιζα ότι τα πράγματα θα είναι καλύτερα εκτός ευρώ-Ευρωζώνης-Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επειδή σήμερα βλέπω ότι δεν υπάρχει εναλλακτική –και δεν κατηγορώ την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ που προσπάθησε ειλικρινά και, παρά τα λάθη της, δεν μπόρεσε μέσα στο σχέδιο ασφυξίας που περιήλθε­–, θεωρώ ότι όταν το καράβι δεν μπορεί να κυβερνηθεί από εμάς που δηλώνουμε αντίσταση στην πλεύση απόλυτης καταιγίδας, και αφού έχουμε ήδη ξεστομίσει τη φράση-sos «Mayday», δεν υπάρχει γυρισμός: όποιος ρυμουλκήσει το καράβι μπορεί και να το διεκδικήσει ολόκληρο˙ έτσι λένε οι ναυτικοί κανόνες, και είμαστε υποχρεωμένοι προς το παρόν να συνθηκολογήσουμε.

Δεν είναι όμως μόνο οι συνθήκες κατοχής των δανειστών, που μαζί με τους εσωτερικούς υποστηρικτές τους (βλ. συστημικά κόμματα) μας γυρνούν στην απόλυτη φτώχεια, τον εργασιακό μεσαίωνα, και το αναξιόπιστο κράτος σε ρόλο νοσοκόμας που κάνει άλλη μια αφαίμαξη στον ασθενή, ελπίζοντας ότι η μηχανή του θα πάρει μπρος από θαύμα, αλλά ξέροντας κατά βάθος ότι θα πεθάνει˙ είναι και ο υπερβάλλων ζήλος από τους αλά παλαιά αντιστεκόμενους μέσα και γύρω από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ που καραδοκούσαν να παίξουν τους εργατοπατέρες και τους ινστρούχτορες του 1980, προφανώς για να διατηρηθούν κάποια κεκτημένα λίγων εις βάρος άλλων. Όλοι αυτοί φαντασιώνονται, σχεδιάζουν και επιχειρούν, και δυστυχώς κάποιοι ίσως συνεχίζουν να επενδύουν σε παρωχημένες φιλολαϊκές πρακτικές στα επιμέρους διαρθρωτικά νομοσχέδια (βλ. εργασιακό, ασφαλιστικό, παιδεία) προκειμένου όχι να μη ναυαγήσει η χώρα, αλλά να περισώσουν κάτι από τη δική τους παρωχημένη φαντασίωση αριστερής διακυβέρνησης. Όμως ο διασπασμένος πια ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει άλλα περιθώρια από το να σκεφτεί πολύ σοβαρά το είδος της νέας αριστερής διακυβέρνησης (εφόσον προκύψει). Σε κάθε περίπτωση, για τους Έλληνες ανοίγει ένα ακόμη πιο δύσκολο κεφάλαιο χρόνιας λιτότητας και περαιτέρω φτωχοποίησης που δεν θα πρέπει να μας πνίξει ως κοινωνία. Αν θέλουμε να τεθεί σοβαρά το ζήτημα των μεταρρυθμίσεων, αυτές σίγουρα δεν μπορεί να αφορούν ναζιάρικες και γραφικές αντιστάσεις σε επίπεδο ιδεολογίας ή φιλολαϊκών αξιών, αλλά δημιουργικές επινοητικές πρακτικές λύσεις πάνω στις διαρθρωτικές αλλαγές. Το «πρώτη φορά Αριστερά» οφείλει να μας εμπνεύσει κυρίως για ουσιαστικές αλλαγές στο πολιτικό ήθος, την αισθητική της πολιτειότητας και τον κοινωνικό δεσμό που θα προκύπτουν από τις ανάγκες της εποχής μας και θα χρησιμοποιούν τα όπλα των άλλων.4 

Πέρα από το τρίτο μνημόνιο, τίθεται επομένως ένα και μοναδικό στοίχημα ελπίδας και προσδοκίας γύρω από τους νέους τρόπους έμπνευσης και οραματισμού του κοινωνικού δεσμού: εντός ή εκτός μνημονίων, θα πρέπει να παρθούν αποστάσεις από τις παθολογίες του παρελθόντος, όπως από τους κάθε λογής ευρωλιγούρηδες αλλά και τους νοσταλγούς του αλά παλαιά κομματοκεντρικού πολιτικού συστήματος, που συγκέντρωνε πολλές από τις παθολογίες του κρατικού σοσιαλισμού του 20ού αιώνα. 

 

Μια αριστερή διακυβέρνηση –εφόσον προκύψει–, αφήνοντας τις παλιές αγάπες να πάνε στον παράδεισο, θα πρέπει να φαντασιωθεί τον νέο έρωτα/δεσμό στη σχέση πολίτη/κράτους που θα πρέπει να αναζητηθεί στα συντρίμμια. Μιλώ γι’ αυτόν που θα βρεθεί στα κινήματα και τις πρακτικές αλληλεγγύης των κοινών, όπως και στα συνεργατικά εγχειρήματα κοινωνικής οικονομίας, που όμως δεν θα εξυπηρετούν αυτιστικά εθνικά μορφώματα και επιμέρους συλλογικά συμφέροντα, διακυβέρνηση αλά ΠΑΣΟΚ του ’80, αλλά θα αποτελούν διεθνώς ανταγωνιστικά εγχειρήματα, στο πλαίσιο της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Μακριά από τους βασανιστές της «ευρωπαϊκής κατοχής» και τα δικά μας «φαντάσματα πασοκοφρουρών και άλλων σοσιαλοτσολιάδων» (κομματοδίαιτοι συνδικαλιστές που διόγκωσαν το ήδη υπαρκτό από τη σύστασή του ελληνικό πελατειακό κράτος), η ΑΔ θα πρέπει να αφουγκραστεί τις πραγματικά επαναστατικές φωνές λαϊκής φρόνησης (γνωσιακή και συναισθηματική εμπειρία στη διαπροσωπική σχέση και τη διατομική πράξη,5 πέρα από την καθοδήγηση και τη συνείδηση της αντίστασης), φωνές που ζητούν αξιοπρέπεια για όλους και όχι προνομιακή μεταχείριση για κλάδους.6 Ας στρέψει το βλέμμα της στις πρακτικές κοινωνικής και συνεργατικής οικονομίας, της φροντίδας, των κοινών και της αλληλεγγύης χωρίς μεσάζοντες. Οι πρακτικές αυτές συνήθως αφορούν επισφαλή σώματα που κινούνται παράλληλα, αργά αλλά σταθερά στις παρυφές της κοινωνίας μας, και αποφεύγοντας την επίδειξη και το θόρυβο διαμορφώνουν εναλλακτικούς δρόμους επιβίωσης στη βάση διατομικών εμπειριών.7

Με το σταυρό του Παγκόσμιου Νότου να μας καθοδηγεί εν μέσω απόλυτης καταιγίδας, προτείνω να οραματιστούμε όλοι πάνω σε μια νέα αλά ελληνικά πολιτειότητα. Για συμβολικούς λόγους στρέφομαι στην πολιτιστική οικειότητα του ελληνικού σινεμά του ’60 και κάνω χρήση της ποιητικής του.

 

Μιας πεντάρας νιάτα!

Σε αυτόν το δρόμο καλό είναι, πρώτα από όλα, να δείξουμε εμπιστοσύνη στους νέους, τις ιδέες τους, την τόλμη τους να τα παίξουν όλα για όλα, αλλά εξίσου και την αγανάκτησή τους με τις παλιές παθογένειες. Μπορεί με την ευθύνη της συμμετοχικής αδιαμεσολάβητης από τον καθοδηγισμό των κομμάτων δημοκρατίας και της κοινωνικής οικονομίας (από τον εθελοντισμό μέχρι τα κοινά) να θέλουν να βγουν από το λήθαργο υπερπροστασίας (καταναλωτισμός, πελατειακό κράτος, οικογενειοκρατία, ψυχαναγκαστική εθνοκεντρική εκπαίδευση χωρίς νόημα και αντίκρισμα, κομματικές και ιδιωφελείς συναλλαγές μεταξύ φοιτητών και κομμάτων) μέσα στον οποίο τους έχουν εγκλωβίσει οι γενιές της μεταπολίτευσης. Ας προσέξουμε ότι οι αγανακτισμένοι νέοι και όσοι πειραματίζονται με τις νέες πρακτικές των κινημάτων, των κοινών αλλά και του εθελοντισμού δεν συρρέουν στα κόμματα και στις νεολαίες, όλες αυτές τις συντεταγμένες συλλογικότητες που δημιούργησαν τις μεταπολιτευτικές πολιτικές παθογένειες, αλλά ούτε στα συνδικάτα, μια και δεν μπορούν να εγγραφούν τυπικά αλλά και ουσιαστικά. Για κάποιο λόγο, που πρέπει να αναζητηθεί στον αποκλεισμό των σκεπτόμενων νέων όπως και των γυναικών από τα προηγούμενα μορφώματα ιδιωφελούς πολιτικής κουλτούρας, τόσο οι συμμετοχές σε ΜΚΟ και πρωτοβουλίες εθελοντισμού, όσο και τα νέα συνεργατικά εγχειρήματα (βλ. ΚΟΙΝΣΕΠ) έχουν μέσα αρκετή ισότητα, αυτονομία, αλληλεγγύη και… άρωμα γυναίκας! 

 

Αλίμονο στους νέους!

Σε δεύτερο επίπεδο, θα πρέπει μεν να φροντίσουμε τις μεγαλύτερες γενιές και τις βασικές ανάγκες τους, αλλά να θέσουμε ρητά τα όρια της πρότερης ηγεμονίας τους. Λέμε ως εδώ και μη παρέκει στην προστασία και τον έλεγχο που ασκούσαν για τη «διαιώνιση της πατριαρχίας» (οικογενειακής, κρατικής, θρησκευτικής, ιδεολογικής) αλλά και στα ειδικά καθεστώτα προνομίων και συλλογικών συμφερόντων τα οποία με αμοραλισμό υπερασπίστηκαν, κλείνοντας δρόμους διεξόδων για τις νεότερες γενιές (βλ. ασφαλιστικό, συνταξιοδοτικό). Και όπως κάθε πατριαρχία περιλαμβάνει τη διπλή υπαγωγή των γυναικών στους άνδρες και των μικρότερων στους μεγαλύτερους, η πολιτική μας κουλτούρα (συντηρητικοί μεσάζοντες, εργατοπατέρες, κομματάρχες, χαρισματικοί ηγέτες και προστάτες) ξεχειλίζει από αρσενική βαρβατίλα, πατερναλισμό και συντηρητικές μητριάρχισσες που σπεύδουν να υπηρετήσουν τις αρσενικές προτεραιότητες. Αν δεν υπάρξει «αποδόμηση της πατριαρχίας» σε κάθε επίπεδο του δημόσιου και του ιδιωτικού βίου δεν μπορούμε να προσδοκούμε πραγματική ισότητα και αλλαγή ήθους στην πολιτειότητα. Οι σύντροφοι αριστεροί –από τους οποίους θα αρχίσει ο αναστοχασμός– θα πρέπει, εκτός από τον πατερούλη Στάλιν, να τελειώσουν επιτέλους και με τις άλλες πατερναλιστικές ηγεμονίες των ιδεολόγων διαφωτιστών, όπως και των παπάδων,8 ενώ οι φεμινίστριες θα πρέπει να ξαναπιάσουν δουλειά σε αυτόνομους χώρους, πανεπιστήμια και σχολεία, επιδιώκοντας πραγματική ισότητα και τέλος σε όλες τις κοινωνικές διακρίσεις σε βάρος μειονεκτούντων υποκειμένων (Βλ. ΛΟΑΤ, μετανάστες, μειονότητες κ.ά), όχι στενά μόνο γυναικών. 

 

Και οι θεοί τρελάθηκαν!

Κατά τρίτον, δίνοντας ελπίδα στον ενεργό πληθυσμό της μέσης δημιουργικής ηλικίας, αφού προηγουμένως λαδώσουμε όχι με φακελάκια, αλλά με αξιοκρατία, αξιοπιστία και λογοδοσία (ούτε στείρα λογιστική αξιολόγηση, ούτε ελιτίστικη αριστεία) τη μηχανή του κράτους (βλ. γραφειοκρατία). Το τελευταίο, αφού απλοποιήσει το τέρας, μόνο θα εγγυάται, αλλά δεν θα συναλλάσσεται και ούτε θα παρεμβαίνει πάνω σε ένα σταθερό πλαίσιο λειτουργίας της κοινωνίας, σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, ενώ θα τιμωρεί αυστηρά τις λαμογιές. Μακριά από ανταγωνιστικά ανθρωποφαγικούς αλλά και ψευτοφιλολαϊκούς κανόνες η μηχανή του κράτους θα πρέπει να λειτουργεί σαν οδηγός της κοινωνίας σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, αποφεύγοντας να ευνοήσει τον έναν έναντι του άλλου: όχι ως ρυθμιστής της αγοράς, αλλά ως εγγυητής κοινωνικών, εργασιακών και πολιτικών δικαιωμάτων, ως ελεγκτής και αναδιανομέας στα βασικά αγαθά δημόσιου συμφέροντος (βλ. υγεία, παιδεία, ενέργεια, ενημέρωση, πολιτισμός και άλλα κοινά). Κάποια ή όλα αυτά αφενός θα τα υπερασπίζονται πια και θα τα προστατεύουν οι ίδιοι οι εργαζόμενοι, όχι το κράτος-πατέρας, άλλοτε ορίζοντας το πλαίσιο λειτουργίας και λογοδοσίας και άλλοτε αυτοδιαχειριζόμενοι ανταγωνιστικούς τομείς. Με τον τρόπο αυτόν αναμένεται να πνεύσει νέος αέρας δημιουργίας και ευθύνης, όπου ενεργοί πολίτες θα μοιράζονται υπεύθυνα τα συλλογικά και συνεργατικά τους εγχειρήματα. Δεν βλέπω γιατί ο τρίτος δρόμος των συνεργατικών εγχειρημάτων να μην αφορά μοντέλα αυτοδιαχείρισης και σε τομείς του δημοσίου, όπως πανεπιστήμια και νοσοκομεία (ας αντλήσουμε από το πολύ πετυχημένο παράδειγμα των Κοινωνικών Ιατρείων Αλληλεγγύης, όχι να τα ενσωματώσουμε, αλλά να τα μιμηθούμε). Με τέτοιους τρόπους μπορεί να γίνονται ορατές και κατηγορίες πολιτειότητας που μέχρι τώρα μειονεκτούσαν έναντι του ανδρικού προτύπου πολίτη που προωθούνταν κρατοκεντρικά στο δόγμα «πατρίς-θρησκεία- οικογένεια», αποκλείοντας γυναίκες, παρεκκλίνοντες, μειονεκτούντες και μετανάστες.

 

Η ζωή είναι αλλού!

Με οδηγό την κοινωνική οικονομία αλληλεγγύης και τα συνεργατικά εγχειρήματα φροντίδας βάζουμε κάτω τεφτέρια, αριθμούς και ιδέες και φτιάχνουμε το μοντέλο επιβίωσης και μελλοντικής ανάπτυξης με προσανατολισμό την δι-έξοδο από την ευρωζώνη και τη μονοκρατορία της ΕΕ, αλλά και την αποστροφή στον αυτισμό του εθνικιστικού αφηγήματος. Για παράδειγμα, ας δώσουμε έμφαση στους ανταγωνιστικούς τομείς του τουρισμού και των αγροτικών προϊόντων που μπορούμε να παραγάγουμε και να εμπορευθούμε κατ’ αποκλειστικότητα, εντάσσοντας εδώ επιχειρηματικές δραστηριότητες κοινωνικής οικονομίας, αλλά και ας αξιοποιήσουμε το δυνατό μας χαρτί, την παιδεία (π.χ. καινοτομία και εκπαιδευτικός τουρισμός). Αντί να γυρνάμε στο πανεπιστήμιο της μεταπολίτευσης ή να θέλουμε να το υποτάξουμε μόνο στις ανάγκες της νεοφιλελεύθερης αγοράς, ας βάλουμε το πλαίσιο της αυτονομίας του, κρατώντας το μακριά από τη λογική του φυτώριου της παθογόνου κεντρικής πολιτικής σκηνής. Ας κάνουμε τη μεταρρύθμιση θέτοντας ακαδημαϊκά κριτήρια στο λειτουργικό του πλαίσιο για διάχυση της γνώσης με όρους ανάπτυξης μεν, και εξωστρέφειας δε.9 

Στην προσπάθεια αυτή δεν περισσεύει κανείς˙ νέοι και ηλικιωμένοι, άνδρες και γυναίκες, όμοιοι και διαφορετικοί, ντόπιοι και μετανάστες, υπηρετούμε από κοινού τη νέα κοινωνική οικονομία αλληλεγγύης και εξωστρέφειας, ο καθένας στον τομέα του, με όρους διαφάνειας, είτε για τα κοινά, είτε για το δημόσιο συμφέρον, και οικοδομούμε τη νέα πολιτειότητα αλληλεγγύης και αξιοπρέπειας. 

 

Ένα βότσαλο στη λίμνη!

Χρειαζόμασταν όμως και μια δημιουργική ταραχή για να ξεβαλτώσουμε από τα λιμνάζοντα νερά. Όχι σαν αυτή που μας έκανε είδηση στα τρομομέσα παγκοσμίως και συνδέεται με την πτώση μας από τον παράδεισο της ευρωζώνης, ούτε ακόμη και αυτήν του ηρωικού ΟΧΙ της αξιοπρέπειας! Μιλώ για μιαν άλλη που, παράλληλα με προσδοκίες αντίστασης στη λιτότητα παγκοσμίως, θα αντλούσε από την παράδοση του ανθρωπισμού και των φώτων που ισχυριζόμαστε ότι δώσαμε στον κόσμο με το πνεύμα του ελληνικού ανθρωπισμού! Σήμερα, λόγω συγκυρίας (βλ. κομβική γεωγραφική και γεωπολιτική θέσης της χώρας στο πέρασμα των προσφύγων), η ευκαιρία –δυστυχώς για τους ανθρώπους– μας δόθηκε: μπορούμε με τις πράξεις μας να ανοίξουμε τον ασκό του Αιόλου κάνοντας υπερ-ανθρώπινο το πρόβλημα των προσφύγων-μεταναστών του Παγκόσμιου Νότου που συνωστίζονται επί του παρόντος στην πόρτα μας. Πρόκειται για το κατεξοχήν μάθημα ανθρωπισμού στην καθημερινότητα που οφείλουμε να δώσουμε ως Έλληνες! Γιατί σήμερα ο πλούσιος ευρωπαϊκός Βορράς προκαλεί το νέο ολοκαύτωμα της ανθρωπότητας, θυσιάζοντας αυτήν τη φορά τους κολασμένους του Παγκόσμιου Νότου, και προφανώς το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται ούτε με έλεγχο συνόρων της ΕΕ και τα νέα τείχη της ντροπής, αλλά ούτε με ποσοστώσεις και με το κυνήγι μαγισσών προς τους διακινητές ψυχών. Πρέπει να πάρουμε αποστάσεις από αυτές τις υποκριτικές δήθεν σωστικές πράξεις.

Το οφείλουμε στον Παγκόσμιο Νότο, ως ύστατη πράξη αλληλεγγύης στους κατατρεγμένους, αλλά και στον εαυτό μας, μήπως και μέσα από τέτοιες πράξεις κοσμοπολιτικής10 απαλλαγούμε από το τυραννικό σύνδρομο της κρυπτοαποικιοκρατίας. Όπως κάθε πράξη κοσμοπολιτικής που προέρχεται από χώρες του Παγκόσμιου Νότου, θα αντλεί μεν από τη θετική σημασία των δυτικοευρωπαϊκών αξιών ανθρωπισμού και διαφωτισμού, θα παίρνει όμως σαφείς αποστάσεις από τις παθογένειες και τις καταστροφικές ηγεμονίες τους. Ας γίνει σαφές ότι στον «παγκόσμιο πλούσιο Βορρά» θα πρέπει να χρεωθεί το κόστος για τους πολέμους, τις περιφράξεις και τις απαλλοτριώσεις γης, τους ανταγωνισμούς, τις στυγνές και αυταρχικές πολιτικές του καπιταλισμού που ρίχνουν τους ανθρώπους στην ανάγκη της εκτόπισης. Σε αυτές τις χώρες ανήκει και η γοητεία του εκπολιτισμού με τα ευρωπαϊκά ιδεώδη, αλλά και ο ρατσισμός, οι διακρίσεις και οι αποκλεισμοί, ως τεχνολογίες επικυριαρχίας, ηγεμονίας και συμμόρφωσης όλης της ανθρωπότητας στο δυτικοευρωπαϊκό πρότυπο, από την εποχή της Αποικιοκρατίας μέχρι τη σημερινή Παγκοσμιοποίηση. Σε μας το καθήκον όχι μόνο να γοητευθούμε από τα καλά, αλλά να καταγγείλουμε, να ειρωνευτούμε και να υπονομεύσουμε τα απαράδεκτα, αφουγκραζόμενοι τις ανάγκες και χρησιμοποιώντας δημιουργικά τις αξίες του οικείου πια σε μας Νότου, όπως και της καθ’ ημάς Ανατολής.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. An interview with Michael Herzfeld: Cryptocolonialism, the responsibility of the social sciences and Europe. http://kingsreview.co.uk/magazine/blog/2013/12/24/an-interview-with-michael-herzfeld-cryptocolonialism-the-responsibility-of-the-social-sciences-and-europe/

2. «Theory from the South: A Rejoinder», by Jean Comaroff and John Comaroff. http://www.culanth.org/fieldsights/273-theory-from-the-south-a-rejoinder

3. Φ. Τσιμπιρίδου «Αδελφοί Μουσουλμάνοι και Χρυσή Αυγή: Συγκριτικά σχόλια για την τρομοκρατία των άκρων και τον αμοραλισμό της οικογενειοκρατίας του μεσαίου χώρου. Από τη δυτικοκεντρική κριτική στην παγκοσμιοτοπική κατανόηση. ΧΡΟΝΟΣ // τεύχος ΠΕΝΤΕ, Σεπτέμβριος 2013

4. Ίσως είναι καιρός η αριστερά να χρησιμοποιήσει δημιουργικά τις νεοφιλελεύθερες τεχνολογίες, όπως ο νεοφιλευθερισμός το έπραξε στο όνομά της (βλ. μίμηση της σοβιετικής διαχείρισης από θεσμούς της ΕΕ).

5. Μ. Μπαρτσίδης (επιμ.-εισαγωγή) (Λ. Μανό (μετφρ.) Διατομικότητα. Κείμενα για μια οντολογία της σχέσης. Αθήνα: Νήσος 2014.

6. Μ. Μπαρτσίδης και Φ. Τσιμπιρίδου, «Για την επιστροφή της πολιτικής ηθικής: Παγκοσμιοτοπικά κινήματα «αξιοπρέπειας»», Θέσεις, τ. 126 (2014): 43-74.

7. Σ. Αδάμ, Χ. Παπαθεοδώρου Κοινωνική οικονομία και κοινωνικός αποκλεισμός. Μια κριτική προσέγγιση. Ινστιτούτο εργασίας ΓΣΕΕ, Μελέτες (Studies) / 8, 2010. http://ineobservatory.gr/wp-content/uploads/2014/11/meleti8.pdf
Θ. Ρακόπουλος, «Άτυπη και ανεπίσημη οικονομία αλληλεγγύης στην εν κρυπτώ κοινωνική πρόνοια της κρίσης», Σύγχρονα Θέματα 124, Ιανουάριος-Μάρτιος 2014.

8. The Making of Capitalist Patriarchy: Interview with Silvia Federici. https://eniaiometopopaideias.wordpress.com/2014/05/12/the-making-of-capitalist-patriarchy-interview-with-silvia-federici/

9. Λόγω τις πανεπιστημιακής μου ιδιότητας φέρνω ένα παράδειγμα συνεργατικού πλαισίου που θα μπορούσε να ισχύσει στην περίπτωση αυτοχρηματοδοτούμενων, εξωστρεφών και ανταγωνιστικών μεταπτυχιακών και προπτυχιακών προγραμμάτων, που ως αγγλόφωνα ή μη μπορούν να φέρουν φοιτητές και συνάλλαγμα από όλον τον κόσμο. Τέτοια εγχειρήματα θα κρατήσουν τα ελληνικά ΑΕΙ ψηλά στη λίστα των διεθνών αξιολογήσεων, τόσο για τις θετικές, όσο και για τις ανθρωπιστικές επιστήμες. Τέτοιου είδους ΜΠΣ μπορεί να συνιστούν κίνητρα για τους απαξιωμένους καθηγητές, αλλά και μέσο υποστήριξης νέων ερευνητών (μεταδιδάκτορες) και της βασικής έρευνας στα Τμήματα, που σήμερα είναι ανύπαρκτη. Είναι ένας αυτοχρηματοδοτούμενος τρόπος που βοηθά στο εσωτερικό την τόνωση της πανεπιστημιακής κοινότητας, ελευθερώνει πόρους του δημοσίου, ενώ θέτει τη βάση ώστε τα ελληνικά πανεπιστήμια να συναγωνισθούν τα ξένα ΑΕΙ. Όπως έδειξαν όλες σχεδόν οι επίσημες αξιολογήσεις τα ελληνικά ΑΕΙ δεν υπολείπονται σε προσόντα διδασκόντων και ερευνητών, αλλά σε πόρους χρηματοδότησης και υποδομές. Η έλλειψη πόρων και υποδομών μας κρατά πολύ μακριά από το κυνήγι των ερευνητικών προγραμμάτων, που αποτελεί την τεχνική επιβίωσης των επιχειρηματικών ΑΕΙ διεθνώς, και επομένως δεν μπορεί να μας βάλει –αλλά ούτε και θέλουμε- σε αυτό το άκρως ανταγωνιστικό και επιχειρηματικό πανεπιστήμιο. Οι γραφειοκρατικές όμως εξομαλύνσεις (βλ. νομοθετικό πλαίσιο, δημόσιο λογιστικό, απλουστεύσεις στην έκδοση βίζας χωρίς τις γνωστές μίζες και προφορικά κολλήματα που θέτουν οι ανά τον κόσμο ελληνικές Πρεσβείες) μπορούν να επιτρέψουν τη λειτουργία τέτοιων προγραμμάτων.

10. Matthew C. Watson «Cosmopolitics and the Subaltern Problematizing Latour’s Idea of the Commons», Theory, Culture & Society 2011 (SAGE, Los Angeles, London, New Delhi, and Singapore)Vol. 28(3): 55-79. http://tcs.sagepub.com/content/28/3/55.full.pdf+html

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 29 (09.2015)