Adam’s Passion

 

The Gospel According To The Other Mary

 

Γιώργος Φλωράκης

 

Δεν πρόκειται για το Κατά Λουκάν, το Κατά Μάρκον, το Κατά Ιωάννην, το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Δεν πρόκειται για ένα έργο του Johann Sebastian Bach. Πρόκειται για το κατά την άλλη Μαρία Ευαγγέλιο, τη Μαρία τη Μαγδαληνή, και πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα έργα του John Adams που χτίζει το δικό του «Πάθος» με τον τρόπο που θα έκανε ο Johann Sebastian αν ήταν σήμερα στη ζωή.

 

Ο John Adams, συνθέτης, διευθυντής ορχήστρας και διανοούμενος, κατέχει μια σπουδαία θέση στον χώρο της αμερικανικής μουσικής. Τα έργα του, τόσο τα συμφωνικά όσο και τα οπερατικά, στέκονται ανάμεσα στα σημαντικότερα του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νέα Αγγλία, σπούδασε στο Σαν Φρανσίσκο και τα έργα του δεν περιλαμβάνονται μόνο σε προγράμματα με έργα Αμερικανών συνθετών όπως ο Ives, ο Glass, ο Carter, ο Ellington, ο Riley ή ο Zappa. Πολύ συχνά παίζονται δίπλα σε αυτά του Beethoven και του Mozart, πράγμα που δείχνει πόσο σημαντικά θεωρούνται.

Εκείνο που έχει τη μεγαλύτερη σημασία για τον John Adams είναι το στοιχείο της έκπληξης. Αναζητάει πάντα τρόπους να ξαφνιάσει τον ακροατή του, φέρνοντας πάντα κάτι νέο στη μουσική του. Αυτό το «νέο» μπορεί σε κάποιες περιπτώσεις να είναι μια ακαδημαϊκή αναφορά, σε άλλες ένα απρόσμενο όργανο, σε άλλες μια σειρά θορύβων και σε άλλες μια απολύτως απρόσμενη αλληλουχία από νότες. Η διαδικασία αυτή είναι όμως ιδιαίτερα επίπονη για τον ίδιο, καθώς κάθε κίνηση που τολμά φέρνει αντιμέτωπο τον συνθέτη μέσα του με τον πιο αυστηρό κριτικό που μπορεί να υπάρξει: τον ίδιο τον εαυτό του. Η διαδικασία της σύνθεσης είναι για τον Adams μια διαδικασία βασανιστική: αμφισβητεί συνεχώς τον εαυτό του και τις επιλογές του, γράφει και σβήνει μέχρι να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Επειδή όμως κινείται σε μονοπάτια που κανείς άλλος συνθέτης δεν έχει βαδίσει, κάθε απόφασή του αποτελεί ένα μεγάλο ρίσκο. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που ο ίδιος θεωρεί μετά από ένα χρονικό διάστημα ότι κάποια επιλογή του ήταν αποτυχημένη. Όμως, εκείνο που γνωρίζει καλά είναι ότι μόνο μέσα από το ρίσκο μπορεί να προχωρήσει. Αν δεν ρισκάρει, είναι βέβαιος ότι η μουσική του θα αποτύχει. Η πεπατημένη θα σημάνει το τέλος της καλλιτεχνικής του πορείας.

Το έργα The Gospel According To The Other Mary είναι ένα από τα μεγαλύτερά του, τόσο σε διάρκεια όσο και σε σύνθεση ορχήστρας, χορωδίας και τραγουδιστών. Από την άποψη αυτή μπορεί να συγκριθεί μόνο με την όπερα-ορατόριο El Nino, ένα έργο που ολοκλήρωσε το 2000 και είχε ως θέμα τη Γέννηση του Χριστού. Στο έργο αυτό είχε και πάλι συνεργαστεί με άψογα αποτελέσματα με τον λιμπρετίστα (όσο και αν τον αδικεί ο όρος) Peter Sellars, όπως ακριβώς και στο πρόσφατο Ευαγγέλιο. Όμως εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα έργο Πάθους, όπως ενδεχομένως μόνο ο Bach θα μπορούσε να το φανταστεί. Σε κάθε περίπτωση, ο Adams δεν θέλει να αποφύγει τις αναφορές στον Bach, γι’ αυτό και γράφει μικρά περάσματα-φούγκες, δραματικές άριες, χορωδιακά του πλήθους, υιοθετώντας την ίδια στιγμή μια απόλυτα προσωπική γλώσσα σε κάθε λεπτομέρεια.

Έργο λυρικό και την ίδια στιγμή σκληρό, το Ευαγγέλιο κατά την Άλλη Μαρία στήνεται πάνω σε ένα λιμπρέτο που βασίζεται σε κείμενα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, χρησιμοποιεί μια τεράστια ορχήστρα με την προσθήκη ηλεκτρικού μπάσου και cimbalom (οι εκπλήξεις που λέγαμε), μία μέτζο-σοπράνο, μία κοντράλτο, έναν τενόρο, τρεις κόντρα-τενόρους και μία μεγάλη χορωδία. Η πρεμιέρα έγινε τον Μάιο του 2012 στο Walt Disney Concert Hall του Λος Άντζελες και η πρώτη πλήρως σκηνοθετημένη βραδιά ήταν τον Ιούλιο του 2013 στον ίδιο χώρο.

 

Σύνοψις

Το ιδιαίτερα εμπνευσμένο λιμπρέτο του Peter Sellars, που έχει και τη σκηνοθετική επιμέλεια του έργου, βασίζεται στα κείμενα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης, διατηρεί τα πρόσωπα που γνωρίζουμε από τα ιερά κείμενα –τη Μαρία Μαγδαληνή, τη Μάρθα και τον Λάζαρο–, αλλά μεταφέρει τη δράση στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Με τον τρόπο αυτό, ο Adams νιώθει αρκετά ελεύθερος να ρισκάρει νέα εκφραστικά μέσα.

 

Πρώτη Πράξη: Η Μαρία Μαγδαληνή μαζί με την αδελφή της Μάρθα διατηρούν στη Βιθυνία έναν χώρο φιλοξενίας άπορων και άνεργων γυναικών που επιβιώνει χάρη σε μικρές δωρεές. Η Μάρθα παραπονιέται ότι η Μαρία δεν βοηθάει αρκετά στις δουλειές που υπάρχουν και ο Ιησούς της απαντά ότι η Μαρία έχει διαλέξει έναν δρόμο τον οποίο δεν θα εγκαταλείψει ποτέ. Στη φάση αυτή μαθαίνει να προσεύχεται. Μαθαίνουν ότι ο αδελφός τους, ο Λάζαρος, πάσχει από μία ανίατη ασθένεια. Ο Ιησούς τις διαβεβαιώνει ότι η ασθένεια αυτή δεν θα του φέρει τον θάνατο αλλά τη Χάρη του Θεού. Η ορχήστρα περιγράφει με μεγάλη ένταση την αγωνία του Λάζαρου μπροστά στον θάνατο και τη θλίψη των δύο γυναικών. Η Μαρία περιμένει τον Ιησού αλλά εκείνος δεν εμφανίζεται παρά μόνο μετά τον θάνατο και την ταφή του Λαζάρου. Αφού επισκέπτεται τη Μαρία στο δωμάτιό της, όπου εκείνη έχει απομονωθεί, την πείθει να επισκεφθούν όλοι μαζί τον τάφο του Λάζαρου. Εκείνος αποσύρεται για να προσευχηθεί και όταν επιστρέφει καλεί τον Λάζαρο να βγεί από τον τάφο του. Προς μεγάλο θαυμασμό των δύο γυναικών και των παρευρισκομένων, ο Λάζαρος εμφανίζεται και οι δύο αδελφές του αφαιρούν το σάβανο.

Δύο εβδομάδες αργότερα, ο Ιησούς επιστρέφει στη Βιθυνία για ένα δείπνο με τον Λάζαρο και τις αδελφές του. Η Μαρία του πλένει τα πόδια και τα σκουπίζει με τα μαλλιά της. Μία χορωδία που μπαίνει στη σκηνή αντιπροσωπεύει το ζωοποιό πνεύμα που καθαίρει τις ψυχές. Στο δείπνο ο Ιησούς αποκαλύπτει ότι πολύ σύντομα θα εγκαταλείψει τον Κόσμο αυτόν και οι λίγοι συνδαιτυμόνες θρηνούν για όσα εκείνος θα υποφέρει και τον υμνούν για την επικείμενη θυσία του και την ελπίδα που αυτή θα φέρει στους ανθρώπους.

 

Δεύτερη Πράξη: Σε όραμα, ο Ιησούς βλέπει να λύνει τα δεσμά του, να κατεβαίνει από τον Σταυρό, να θάβει τους γονείς του και να ξεκινάει για τη Βηρυτό και τη Δαμασκό, όπου οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να επαναστατήσουν. Βγαίνει από το όραμα τη στιγμή που η αστυνομία χτυπά δυνατά την πόρτα. Η Μαρία, η Μάρθα και ο Λάζαρος ξυπνούν και μαζεύεται πολύς κόσμος από τα γύρω σπίτια για να αντισταθεί στη σύλληψη του Ιησού. Μάλιστα κάποιος από το πλήθος κόβει το αυτί ενός αστυνομικού, το οποίο τοποθετεί και πάλι στη θέση του ο Ιησούς γιατρεύοντας τον αστυνομικό. Γίνονται κι άλλες συλλήψεις κατά τη διάρκεια της ημέρας και ξεσπούν ταραχές. Την ώρα που ο Ιησούς οδηγείται μπροστά στον Πιλάτο, οι φτωχότεροι άνδρες της πόλης προσπαθούν να διαπραγματευτούν την απελευθέρωσή του και οι γυναίκες προσεύχονται. Ο θρήνος για τον επερχόμενο θάνατο γίνεται ελπίδα για το φως που θα ακολουθήσει μετά τη θυσία.

Η ορχήστρα περιγράφει τα γκρίζα χρώματα που κυριαρχούν στον Κρανίου Τόπο. Ο Ιησούς σταυρώνεται και υποφέρει πάνω στον Σταυρό. Η Άλλη Μαρία περνά κοντά του τη νύχτα και την επόμενη μέρα ο ουρανός σκοτεινιάζει, πιάνει βροχή και ο Ιησούς μιλά στον Πατέρα του: «Ίνα τι με εγκατέλιπες;».

Μετά τον θάνατό του, οι γυναίκες πλένουν το σώμα του με μύρα και θρηνούν τον θάνατό του ανθρώπου που ήλπιζαν ότι θα αλλάξει τον Κόσμο. Γίνεται η ταφή του. Τρεις μέρες αργότερα, η Μαρία με τη Μάρθα ξυπνούν νωρίς το πρωί και πριν ακόμη ξημερώσει φτάνουν στον τάφο του. Την ώρα που βγαίνει ο ήλιος, γίνεται ένας μεγάλος σεισμός, οι φύλακες σκορπίζουν, ο τάφος ανοίγει και γίνεται φανερό ότι ο Ιησούς δεν είναι μέσα. Η Μαρία θρηνεί και ψάχνει τον Ιησού. Ένας κηπουρός προσπαθεί να την παρηγορήσει. Όταν εκείνη τον κοιτάζει καλύτερα, αναγνωρίζει τον Ιησού. Κατανοεί το θαύμα της Ανάστασης.

 

Το Ορατόριο Πάθους του John Adams The Gospel According to the Other Mary κυκλοφορεί σε διπλό CD από την Deutsche Grammophon στις 16 Απριλίου. Η σύνθεση των εκτελεστών είναι ακριβώς η ίδια με τις πρεμιέρες του έργου: Kelley OConnor (Μαρία Μαγδαληνή), Tamara Mumford (Μάρθα), Russell Thomas (Λάζαρος), Daniel Bubeck, Brian Cummings, Nathan Medley (κόντρα-τενόροι). Los Angeles Master Chorale (διευθυντής Grant Gershon), Φιλαρμονική Ορχήστρα του Los Angeles, διευθυντής ορχήστρας Gustavo Dudamel

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

 

  ΧΡΟΝΟΣ 12 (04.2014)