το «νέο» βιβλίο της 90χρονης χάρπερ λη «go set a watchman»

 

Γιώργος Η.Σπανός

 

Και είπε ο Κύριος: Πήγαινε στάσου σκοπός, 

κοίταξε τον κόσμο ολόγυρα και πες μου τι βλέπεις! 

Παλαιά Διαθήκη, Ησαΐας 26:1

 

Hath the Lord said unto me, Go, Set a Watchman, 

let him declare what he seeth

 

Το «νέο» βιβλίο της 90χρονης Χάρπερ Λη Go Set a Watchman, Εκδόσεις Harper Collins, 2015, 304 σελ., καταπιάνεται με τον ρατσισμό, την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη, κάνοντας αναφορά, ήδη μισό και πλέον αιώνα νωρίτερα, στο αποκαλυπτικό όραμα της καταστροφής της Βαβυλώνας από τη Βίβλο. 

 

Αν η Αμερικανή Νέλλυ Χάρπερ Λη ένιωθε ξεχωριστή στο πάνθεον των συγγραφέων που έχουν γράψει μόνο ένα βιβλίο σε όλη τη ζωή τους και ποτέ πια ξανά, σίγουρα αισθάνεται μοναδική από την ημέρα που, στις αρχές Φλεβάρη, ανακοινώθηκε η έκδοση, για φέτος το καλοκαίρι, του δεύτερου βιβλίου της, πενήντα πέντε ολόκληρα χρόνια μετά την τεράστια λογοτεχνική και εμπορική επιτυχία του μέχρι στιγμής μοναδικού μυθιστορήματός της To Kill A Mockingbird (ελληνικός τίτλος: Όταν Σκοτώνουν τα Κοτσύφια), το 1960, που της χάρισε το βραβείο Pulitzer την επομένη χρονιά (1961) και θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα αριστουργήματα της σύγχρονης αμερικανικής λογοτεχνίας.

Το Go Set a Watchman, που θα εκδοθεί από τις εκδόσεις Harper Collins στις 14 Ιουλίου, αρχικά σε δύο εκατομμύρια αντίτυπα, δεν είναι ακριβώς νέο μυθιστόρημα: έχει το ίδιο θέμα με το προηγούμενο, τον ρατσισμό και την κοινωνική ανισότητα στον αμερικανικό Νότο, παρακολουθεί τους ίδιους κεντρικούς ήρωες είκοσι χρόνια μετά, τη διετία 1955-57, μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο διεκδίκησης πολιτικών δικαιωμάτων και έντονου ακτιβισμού για τους μαύρους της Αμερικής. Και κυρίως γράφεται την ίδια περίπου χρυσή εποχή της συγγραφέως, στα τέλη της δεκαετίας του ’50: η Σκάουτ Φιντς, το μικρό αγοροκόριτσο-αφηγήτρια στο πρώτο κλασικό πλέον μυθιστόρημα, εργάζεται, ενήλικη πια, στη Νέα Υόρκη, όταν αποφασίζει να επισκεφτεί τον ηλικιωμένο πατέρα της τον Άττικους, συνήγορο μαύρων σε προκατασκευασμένες δικαστικές υποθέσεις εναντίον τους, αλλά και φίλους και γνωστούς στην Αλαμπάμα, την ιδιαίτερη πατρίδα της. Εκεί συναντά παλιά φαντάσματα και αναγκάζεται να έλθει αντιμέτωπη με νέες ιδέες και προκαταλήψεις, καθώς προσπαθεί να δώσει απαντήσεις σε πολλά αινίγματα της παιδικής της ηλικίας. Είναι μια υπέροχη ιστορία με συγκινητική αφήγηση, δυνατή, παρά τη διακριτικότητά της, γλώσσα και χιούμορ. Η Χάρπερ Λη αποδεικνύεται πάλι εξαιρετική στην περιγραφή χαρακτήρων και αποδίδει εξίσου άμεσα και ζωντανά με οξυμένη αίσθηση την κοινωνία στην αμερικανική κωμόπολη, η οποία, κάτω από μια επιφανειακή γαλήνη, κρύβει πρωτοφανή υποκρισία, προκατάληψη και ρατσιστική βία.

Δεν πρόκειται, βεβαίως, για sequel, όπως πολλοί βιάστηκαν να υποθέσουν, καθώς το υπό έκδοση «νέο» μυθιστόρημα, κατά ένα μοναδικά περίεργο τρόπο, προηγήθηκε του Το Kill a Mockingbird, που την έκανε γνωστή σε όλο τον κόσμο, αλλά για αδιευκρίνιστους λόγους έμεινε αδημοσίευτο για περισσότερες από πέντε δεκαετίες και ξεχάστηκε στα βάθη του χρόνου ακόμη και από την ίδια. 

Η μακρά σιωπή της Χάρπερ Λη είναι απολύτως συμβατή με την εσωστρέφεια του χαρακτήρα της και επομένως κατανοητή, τουλάχιστον στους συμπολίτες της στην κωμόπολη Mονρόεβιλ της Αλαμπάμα, όπου γεννήθηκε και ζει μέχρι σήμερα. Από παιδί ήταν αφοσιωμένη στις σχολικές υποχρεώσεις της και αργότερα στις σπουδές της και διατηρούσε ελάχιστους φίλους – μεταξύ αυτών, τον Τρούμαν Καπότε, με τον οποίο συνεργάστηκε στενά στην έρευνα και στη συγγραφή του γνωστού Εν Ψυχρώ. Μετά το 1964 σταμάτησε ακόμη και να δίνει συνεντεύξεις και ομιλίες και μοίραζε το χρόνο της ανάμεσα στο πατρικό της και στη Νέα Υόρκη. Το βραβείο και κυρίως τα 40 εκατομμύρια αντίτυπα που στη συνέχεια πούλησε σε όλο τον πλανήτη της επέτρεψαν αυτή την πολυτέλεια, καθώς την έκαναν πλούσια διά βίου. Όταν ρωτήθηκε πριν από μερικά χρόνια γιατί δεν έγραψε τίποτε άλλο πέρα από την πρώτη και μοναδική επιτυχία της, απάντησε ότι δεν είχε να πει τίποτε περισσότερο από όσα είχε ήδη πει στο πρώτο της βιβλίο. Δεν πρέπει βεβαίως να υποτιμά κανείς και την εύλογη αγωνία του συγγραφέα, που έχοντας μια επιτυχία τέτοιας κλίμακας στο ενεργητικό του (το To Kill a Mockingbird διδάσκεται μέχρι σήμερα σε πολλά σχολεία και πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών ως πρότυπο δείγμα αντιρατσιστικής λογοτεχνίας) φοβάται ότι θα είναι πολύ δύσκολο να σταθεί αντάξιός της, ακόμη δυσκολότερο να την επαναλάβει ή να την ξεπεράσει. 

Αυτή ακριβώς η επίγνωση της συνειδητής απομόνωσής της έκανε τόσο το αμερικανικό αναγνωστικό κοινό όσο και τους ειδικούς του χώρου αρκετά επιφυλακτικούς στην ξαφνική αναγγελία, μετά από τόσα χρόνια, της έκδοσης ενός δεύτερου βιβλίου σε μερικούς μήνες. Πολύ περισσότερο επειδή η σχεδόν 90χρονη Χάρπερ Λη, ύστερα από εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη το 2007, ζει σήμερα σε οίκο ευγηρίας ουσιαστικά καθηλωμένη σε αναπηρική καρέκλα έχοντας χάσει σημαντικό μέρος της ακοής και της όρασής της. Πολλοί εκδότες, συγγραφείς, δημοσιογράφοι αλλά και απλοί πολίτες της Μονρόεβιλ έφτασαν στο σημείο να αναρωτηθούν για την πνευματική της διαύγεια και, κατά συνέπεια, την ευθυκρισία της όσον αφορά την απόφαση να εκδώσει σήμερα ένα δεύτερο μυθιστόρημα. Η Χάρπερ Λη δεν έχει παιδιά και η τελευταία από τα τρία αδέλφια της και διαχειρίστρια της περιουσίας της πέθανε πριν από λίγους μήνες πλήρης ημερών (103 ετών). Η φυσική και οικογενειακή της κατάσταση την καθιστούν επομένως εύκολη λεία σε κάθε λογής δικηγορικά ή λογιστικά γραφεία, εκδοτικούς οίκους, ή ακόμη και ατζέντηδες που έχουν κάθε συμφέρον από την έκδοση ενός βέβαιου best seller και παλεύουν με κάθε τρόπο να αναλάβουν τα δικαιώματά της.

Κεντρικό πρόσωπο των αμφιλεγόμενων σχολίων που έχει προκαλέσει η επικείμενη έκδοση του Go Set a Watchman είναι η κυρία Τόνια Κάρτερ, δικηγόρος και προσωπική φίλη των αδελφών Χάρπερ, η οποία, ένα πρωινό τον περασμένο Αύγουστο, ενώ αναζητούσε κάποια νομικά έγγραφα για μια υπόθεση της πελάτισσάς της, έπεσε πάνω στο ξεχασμένο χειρόγραφο. Η συνέχεια της ιστορίας είναι λίγο πολύ γνωστή: η συγγραφέας ενθουσιασμένη με την ανακάλυψη του έργου που θεωρούσε χαμένο το έδωσε σε φίλους του στενού κύκλου της να το διαβάσουν, και όλοι ανεξαιρέτως την ενθάρρυναν να προχωρήσει στην έκδοσή του. Οι φήμες για την πραγματική επιρροή της Κάρτερ, η οποία έκανε όλες τις συνεννοήσεις με τον εκδοτικό οίκο σε απόλυτη εμπιστευτικότητα, τους μήνες που προηγήθηκαν, εκπροσωπώντας τη Χάρπερ Λη, ανάγκασαν τη βραβευμένη συγγραφέα να δηλώσει στον Τύπο ότι είναι πανευτυχής με τη δημόσια υποδοχή της απόφασής της να εκδώσει ένα δεύτερο μυθιστόρημα. Το Go Set a Watchman, oύτως ή άλλως αναμενόμενος εμπορικός κολοσσός στο χώρο του βιβλίου, μετά το σάλο που προκάλεσε το παρασκήνιο της αναγγελίας του, εκτοξεύτηκε ήδη, ενώ μας χωρίζουν πέντε μήνες από την προγραμματισμένη κυκλοφορία του, στην πρώτη θέση των ευπώλητων της Amazon.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 23 (03.2015)