homo ludens / στιγμές της πρωτοπορίας

 

Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης στήνει ένα Αρχείο/Δίκτυο

για τις Πρωτοπορίες και τα Κινήματα του 20ού αιώνα]

#15

Give the Anarchist a Cigarette, ή
Πρωτοπορίες και Ταμπάκο

 

Είναι πολλές και καταγεγραμμένες οι συγγένειες ανάμεσα στον Υπερρεαλισμό και στην Καταστασιακή Διεθνή. Άλλωστε ρητά ο Guy Debord συνέδεσε το εγχείρημά του με εκείνο του André Breton, πολεμικά αλλά πάντα με παιγνιώδη σεβασμό, όπως επίσης το συνέδεσε, όχι τόσο ρητά, με εκείνο του Tristan Tzara και των τολμητιών του κινήματος Dada. 

Η θέση 191 της Société du Spetacle (1967) συμπυκνώνει άριστα τη δραστηριότητα του Guy Debord  και των εκάστοτε φίλων του στο πεδίο των πρωτοποριών του 20ού αιώνα από το 1952 και μετά: 

«Ο ντανταϊσμός θέλησε να καταργήσει την τέχνη δίχως να την πραγματώσει», γράφει ο Debord. «Ο υπερρεαλισμός θέλησε να πραγματώσει την τέχνη χωρίς να την καταργήσει. Η κριτική θέση που επεξεργάστηκαν οι καταστασιακοί έδειξε ότι η κατάργηση και η πραγμάτωση της τέχνης είναι αδιαχώριστες όψεις μίας και της αυτής υπερβάσεως της τέχνης».

Αναδιφώντας στα αρχεία, και ακούγοντας συστηματικά το άσμα «Give the Anarchist a Cigarette» (άκου εδώ: https://www.youtube.com/watch?v=4Gzyd3u1Jh0)  σκέφτεται κανείς ξανά και ξανά τις σημαντικές ομοιότητες των τριών αυτών πρωτοποριακών κινημάτων όχι μονάχα στις θεωρίες που ανέπτυξαν, αλλά και στον τρόπο ζωής των περισσότερων μελών τους. Η ροπή προς την περιπέτεια ήταν, βέβαια, η σημαντικότερη ομοιότητα και συγγένεια. Μια ροπή που έφτανε σε επικίνδυνες ακρότητες. Η μανία με τις καταχρήσεις ήταν στην ημερήσια διάταξη. Ομοίως, η κατανάλωση αλκοόλ, άλλοτε με εκπληκτική μεθοδικότητα και πειραματική διάθεση και άλλοτε με ευφρόσυνη αφροσύνη και, ναι, πολλές φορές, θανάσιμη απερισκεψία. 

Πολλά θα γραφτούν για αυτές τις πτυχές των πρωτοποριακών συνομαδώσεων που συνιστούν ανεξάλειπτο χαρακτηριστικό της ταυτότητάς τους και αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας και της μυθολογίας τους.

files/chronosmag/contentVOL24/Andre-Breton.jpg

Ο leader του υπερρεαλισμού André Breton

 

Μια αδιόρατη διαφορά, που αφού την διαισθανθείς κατόπιν κάνεις τον εύθυμο κόπο να την προσδιορίσεις και να την τεκμηριώσεις, είναι η σχέση με τον καπνό. Αν εξαιρέσουμε τον Marcel Duchamp,  ελάχιστες είναι οι φωτογραφίες που δείχνουν ντανταϊστές ή υπερρεαλιστές με σιγαρέττο, πούρο ή πίπα στα χείλη. Μάλιστα, σπανίως βλέπουμε τον leader του υπερρεαλισμού, τον André Breton, να σχετίζεται με το ταμπάκο: τον βλέπουμε με πίπα και με σιγαρέττο, όχι όμως και με πούρο. Τον Duchamp, πάλι, τον βλέπουμε σχεδόν πάντα με πούρο, ενίοτε με πίπα, ποτέ (ή σχεδόν ποτέ) με σιγαρέττο. 

 

files/chronosmag/contentVOL24/debord-60s.jpg

Ο Guy Debord στη δεκαετία του 1960

Θα έλεγες κάλλιστα ότι ο Guy Debord (1931-1994) δεν έχει φωτογραφηθεί παρά μονάχα καπνίζοντας (και πίνοντας και γράφοντας). Ξέρουμε ότι έως ενός ορισμένου χρονικού σημείου μόνον ο ίδιος δημοσίευε φωτογραφίες του (πάντοτε προσεκτικά τραβηγμένες και επιλεγμένες) και ότι επιμόνως αρνιόταν στους πάντες, ιδίως στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, την οποιαδήποτε πρόσβαση σε οτιδήποτε είχε να κάνει με τις δραστηριότητές του και με την προσωπική του ζωή. Οι φωτογραφίες του, που, ας το ξαναπώ, ο ίδιος επέλεγε και δημοσίευε (στην επιθεώρηση Internationale Situationniste,  στις πειραματικές του ταινίες, και στις εκδόσεις, σχεδόν όλες εκτός εμπορίου, του καταστασιακού κινήματος), μαρτυρούν τη λατρεία του για τον καπνό. Τον βλέπουμε και με σιγαρέττο, και με σιγκαρίλος, και με πουράκι, και με πούρο, και με πίπα. Τον βλέπουμε να έχει φτάσει το σιγαρέττο στην ύστατη τζούρα, να κρατάει με κιμπάρικη χάρη, με την αρχοντιά του μεγάλου γλεντζέ, το πούρο του, να ανάβει το τσιμπούκι του με τη μεγαλοπρέπεια του στρατηγού.   

Δεν μπορώ να διανοηθώ τη Nina Simone να ψάλλει το «Don’t Smoke in Bed» στον Guy Debord.

 

files/chronosmag/contentVOL24/debord-70s.jpg

Ο Guy Debord στη δεκαετία του 1970

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 24 (04.2015)  

Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης (Απρίλιος 1960) είναι ποιητής, μεταφραστής και συγγραφέας/ μελετητής των πρωτοποριών (Φουτουρισμός,  Dada, Υπερρεαλισμός), της Beat Generation, και του ρεύματος για την «υπέρβαση και την πραγμάτωση της Τέχνης» (Cobra, Λεττριστές, Καταστασιακοί) / Ίδρυσε και διηύθυνε την επιθεώρηση Propaganda (1997-2002) / Έχει γράψει βιβλία για τον William Burroughs και τον Guy Debord / Διευθύνει το εγχείρημα ΚΟΡΕΚΤ (εκδόσεις Νεφέλη), και τις σειρές «Αιφνίδια Ντοκιμαντέρ» (εκδόσεις Γαβριηλίδης), «Radio Propaganda» (εκδόσεις Σαιξπηρικόν) και «Radio Bookspotting» (εκδόσεις Κριτική) / Το πολυσυζητημένο μυθιστόρημά του Διασυρμός, πρώτο μέρος της Τριλογίας του Χάους, και το δεύτερο μέρος, το μυθιστόρημά του Αγάπη/Love κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Εστία» / Από το 2012 διατηρεί τη Στήλη «Radio Βookspotting» στη Lifo / Διδάσκει στο Μεταπτυχιακό Ψηφιακών Μορφών Τέχνης της ΑΣΚΤ / Διδάσκει Φιλοσοφία της Εικόνας στον ΑΚΤΟ / Mέλος του Κύκλου Ποιητών και της Εταιρείας Συγγραφέων.