όταν οι ισχυροί παίζουν με τις τύχες του κόσμου

 

Το χαρτάκι που καθόρισε την ιστορία της μεταπολεμικής Ελλάδας

 

Λεωνίδας Πετράκης, Ώκλαντ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Μαριλένα Μυλωνά

 

Ήταν ο ίδιος ο Τσώρτσιλ που αποκάλεσε το πρόχειρο σημείωμα που έδωσε στον Στάλιν στη συνάντησή τους στη Μόσχα το 1944 «το κακό χαρτάκι». Είναι αδιαμφισβήτητα ένα «έγγραφο» που έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο, καθορίζοντας τον ρου της ιστορίας για τη μεταπολεμική Ελλάδα (καθώς και για μερικές ακόμα χώρες). Το αναφέρουν επίσημες πηγές (Ουίνστον Τσώρτσιλ, Απομνημονεύματα1), έγιναν προσπάθειες να καταστραφεί παρότι πολλοί αποδέχονταν την ύπαρξή του, ενώ πρόσφατα φωτογραφίες του βρέθηκαν σε δύο σημαντικά βιβλία2, 3.

Η εξιστόρηση του ίδιου του Τσώρτσιλ σχετικά με τη γέννηση αυτού του σημειώματος είναι συναρπαστική για τον αναγνώστη. Στις 9 Οκτωβρίου 1944, ο Τσώρτσιλ έφτασε αεροπορικώς στη Μόσχα για μια συνάντηση, σκοπός της οποίας θα ήταν η χάραξη σφαιρών επιρροής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη για λογαριασμό της Μεγάλης Βρετανίας και της Ρωσίας. Στη μυστική αυτή συνάντηση έλαβαν μέρος ο Τσώρτσιλ, ο Στάλιν και οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών, καθώς και ο Άβερελ Χάρριμαν ο οποίος ήταν παρών μονάχα ως παρατηρητής εκπροσωπώντας τον Αμερικανό πρόεδρο Ρούσβελτ. Ο Τσώρτσιλ αναφέρει σχετικά με το γεγονός1: «Η στιγμή ήταν κατάλληλη για δράση, οπότε είπα: “Ας κανονίσουμε τις υποθέσεις μας στα Βαλκάνια. Πώς σας φαίνεται να έχετε το 90% της επιρροής στη Ρουμανία, ενώ εμείς θα έχουμε το 90% της επιρροής στην Ελλάδα, και να μοιραστούμε την επιρροή στη Γιουγκοσλαβία 50% ο καθένας;”. Ενόσω τα παραπάνω λόγια μου μεταφράζονταν, έγραψα σε ένα κομμάτι χαρτί (βλέπε τον πίνακα παρακάτω). Έσπρωξα το χαρτάκι προς το μέρος του Στάλιν, ο οποίος είχε ήδη ακούσει τη μετάφραση των όσων είχα μόλις πει... Υπήρξε μια σύντομη παύση. Τότε εκείνος πήρε ένα μπλε μολύβι και έκανε ένα μεγάλο “ν” ως ένδειξη επιδοκιμασίας πάνω στο χαρτάκι, το οποίο και μας επέστρεψε σπρώχνοντάς το πίσω προς τα εμάς. Μετά από αυτό υπήρξε μια μακριά σιωπή. Το γραμμένο χαρτί βρισκόταν στο μέσο του τραπεζιού. Τελικά είπα: “Μήπως θα μπορούσε να θεωρηθεί εξαιρετικά κυνικό το γεγονός ότι ξεμπερδέψαμε με αυτά τα ζητήματα, τα τόσο κρίσιμα για εκατομμύρια ανθρώπων, με τόση προχειρότητα; Ας κάψουμε το χαρτί”. “Όχι, κράτησέ το εσύ”, είπε ο Στάλιν». Ο Τσώρτσιλ όντως κράτησε το «κακό χαρτάκι» όπως ο ίδιος αποκαλούσε τη «Συμφωνία των Ποσοστών» στην οποία είχε καταλήξει μαζί με τον Στάλιν και η οποία αποτελούσε προϊόν μιας Realpolitic προσέγγισης όσον αφορά το ζήτημα των Βαλκανίων.

Ο Ουώλτερ Ρέιντ3, χρησιμοποιώντας επίσημα έγγραφα του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, δημοσιευμένα από τις εκδόσεις Cambridge University Press, αποδεικνύει ότι το συγκεκριμένο κομμάτι χαρτί απασχόλησε ιδιαίτερα τον Τσώρτσιλ. Για τον λόγο αυτό, γράφει ο Ρέιντ, και επιχείρησε να αμβλύνει τη βαρβαρότητα που αντικατόπτριζε «το χαρτάκι», σε ένα γράμμα το οποίο υπαγόρευσε δύο ημέρες αργότερα και προοριζόταν για τον Στάλιν. «Αν δημοσιοποιούνταν (τα “Ποσοστά”), η συμφωνία θα φαινόταν μάλλον χοντροκομμένη και πολύ σκληρή…» Ο Άβερελ Χάρριμαν είπε στον Τσώρτσιλ ότι ο Ρούσβελτ και ο υπουργός Εξωτερικών Κόρντελ Χαλ ήταν αντίθετοι με το γράμμα και έτσι αυτό δεν στάλθηκε ποτέ.

Για να μην ξεχνάμε, η ιστορία φυσικά επαναλαμβάνεται.

 

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

 

  ΧΡΟΝΟΣ 08 (12.2013)