Ελλάδα, Τουρκία, μια γέφυρα: για τον Βαγγέλη Κεχριώτη

 

Ηλίας Κολοβός

 

Πάνω στο γύρισμα του 21ου αιώνα ξεκίνησε μια ποικιλόμορφη επικοινωνία μεταξύ δύο γειτονικών κοινωνιών, της Ελλάδας και της Τουρκίας, οι οποίες για μεγάλο χρονικό διάστημα πιο πριν είχαν βρεθεί, μετά τις βαθιές πληγές που είχαν αφήσει ο πόλεμος και η ανταλλαγή των πληθυσμών, και μετά το κυπριακό ζήτημα, σε βαθιά απομόνωση μεταξύ τους. Παρά τα τόσα κοινά στοιχεία του παρελθόντος τους, η ελληνική και η τουρκική κοινωνία μοιράζονταν την άγνοια για τον Άλλο και πολλά στερεότυπα, τόσο στην αντίληψή τους για την ιστορία όσο και στην αντίληψή τους για τη συγχρονία. Ακόμα και σε ακαδημαϊκό επίπεδο, το χάσμα επικοινωνίας και κριτικής αντίληψης μεταξύ ελληνικών και τουρκικών πανεπιστημίων ήταν μεγάλο, παρά τις προσπάθειες επιστημόνων και διανοουμένων και στις δυο πλευρές του Αιγαίου. Από τη νεότερη γενιά, εντούτοις, ορισμένοι ανέλαβαν το εγχείρημα να γεφυρώσουν αυτό το χάσμα: μεταξύ αυτών δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ξεχώρισε ένας νέος επιστήμονας και διανοούμενος, ο Βαγγέλης Κεχριώτης, που χάθηκε τις προάλλες, στην Κωνσταντινούπολη, τόσο πρώιμα από κοντά μας. Ο Βαγγέλης, με αποφασιστικό τρόπο, διαμορφώνοντας με τέτοιον τρόπο τη ζωή του, ζώντας με την αγαπημένη του Τζεϊντά και την κόρη τους Ρα’νά και διδάσκοντας στην Κωνσταντινούπολη, στο φιλόξενο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου, έγινε ο ίδιος τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια γέφυρα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Στην Κωνσταντινούπολη, το φθινόπωρο που πέρασε, λίγο πριν διαγνωστεί οριστικά ο καρκίνος που τον πήρε τόσο άδικα από κοντά μας, ο Βαγγέλης μιλούσε σχεδόν κάθε μέρα σε ένα διαφορετικό επιστημονικό συνέδριο, συνάντηση και σεμινάριο, με απίστευτη ενεργητικότητα. Όταν συναντηθήκαμε με τις οικογένειες και τα παιδιά μας τον «μάλωσα» βέβαια, τι κάνεις; του είπα, πρέπει να ξεκουράζεσαι κιόλας, ενόψει και μιας επέμβασης, και η Τζεϊντά και η Ρα’νά από δίπλα κουνούσαν το κεφάλι. Αλλά από τη στιγμή που βρέθηκε στην Πόλη, ο Βαγγέλης έγινε απαραίτητος στην ακαδημαϊκή ζωή της Τουρκίας, κερδίζοντας, πράγμα σπάνιο, οπωσδήποτε με τον καλό χαρακτήρα του, επίσης πράγμα σπάνιο, την εκτίμηση των συναδέλφων του. Ως ιστορικός, γνωρίζοντας τον κατεξοχήν δημόσιο χαρακτήρα του επαγγέλματός μας, αρθρογραφούσε επιπλέον συχνά στα τουρκικά για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα περιμέναμε να διαβάσουμε στην Αυγή και στον ΧΡΟΝΟτις αναλύσεις του για την επικαιρότητα κάθε φορά στην Τουρκία. Και αυτές τις αναλύσεις τις είχε κερδίσει στην εκτίμησή μας, ζώντας στην Τουρκία και παρακολουθώντας καθημερινά με κριτικό μάτι τα γεγονότα, επιχειρώντας ως ιστορικός να δει πίσω από την επικαιρότητα, τις βαθύτερες δομές.

Ως ιστορικός ο Βαγγέλης Κεχριώτης διαμορφώθηκε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και πιο μεταξύ μας στα «Λιακόπουλα» που λέγαμε τότε, οι απέξω, τους μαθητές του Αντώνη Λιάκου, με πάθος για την ιστορία αλλά και την πολιτική, από τη σκοπιά της Αριστεράς. Αντιλαμβανόμενος έγκαιρα το μεγάλο ερευνητικό κενό στα ελληνοτουρκικά, αποφάσισε να μάθει τουρκικά, χωρίς να έχει καταγωγή από τη Μικρά Ασία. Είχα την ευκαιρία να τον γνωρίσω στην Αθήνα του 1999 να τον ενθαρρύνω όσο μπορούσα να πάει στην Τουρκία για να τα συνεχίσει: και εκεί, στην Πόλη, έμαθε τα καλύτερα τουρκικά που μπορούσε να μάθει από την Τζεϊντά, τον έρωτα της ζωής του, στο φιλόξενο Τμήμα Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου, όπου ξεκίνησε μάλιστα να διδάσκει. Παράλληλα, ο Βαγγέλης ξεκίνησε και ολοκλήρωσε τη διδακτορική του διατριβή στο διεθνώς αναγνωρισμένο τουρκολογικό Τμήμα του Πανεπιστημίου του Λάιντεν, με αντικείμενο τους ελληνορθόδοξους της Σμύρνης στα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τους κατεξοχήν πληθυσμούς-γέφυρες στο κοινό παρελθόν Ελλάδας και Τουρκίας. Ας σημειώσουμε ότι μετέφρασε επίσης τότε στα ελληνικά τη Σύγχρονη Ιστορία της Τουρκίας του καθηγητή του Eric Jan Zürcher, απαραίτητο εγχειρίδιο για όσους μελετούν την Τουρκία. Η επιστημονική συνέχεια του Βαγγέλη Κεχριώτη ήταν λαμπρή, με δεκάδες συμμετοχές σε συνέδρια σε όλο τον κόσμο και πολύγλωσσες δημοσιεύσεις, που κάνουν την απώλειά του σήμερα εξαιρετικά οδυνηρή για μια μεγάλη επιστημονική κοινότητα κυριολεκτικά σε όλο τον κόσμο. Στα πιο στενά ελληνοτουρκικά, θεωρώ ότι άφησε το αποτύπωμά του με τη διοργάνωση μιας σειράς μηνιαίων σεμιναρίων στο Μουσείο της Οθωμανικής Τράπεζας στην Κωνσταντινούπολη, που εξέδωσε στη συνέχεια με τίτλο Οικονομία και κοινωνία στις δύο όχθες του Αιγαίου (Vangelis Kechriotis, Lorans Barouh (eds), Economy and Society on both shores of the Aegean, ALPHA Bank Economic History series, Athens 2010). 

Δυστυχώς χάσαμε έναν σπουδαίο πολιτισμικό ενδιάμεσο, έναν «δραγομάνο»του σήμερα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Το κενό είναι μεγάλο παρά τις γέφυρες που έφτιαξε ο Βαγγέλης. Για πολλούς συναδέλφους και φίλους του νομίζω είναι αδύνατον να σκεφτούμε ότι θα πάμε στην Κωνσταντινούπολη και δεν θα τηλεφωνήσουμε στον Βαγγέλη για να συναντηθούμε και να μας πει «τι γίνεται» στην Τουρκία, να τα πούμε, αλλά και να παίξουμε με τα παιδιά μας. Γιατί εκτός από ακάματος επιστήμονας ο Βαγγέλης υπήρξε και ένας ενθουσιώδης και πολύ στοργικός πατέρας της πανέξυπνης Ρα’νά-Ειρήνης, που είναι το έργο της ζωής του με την Τζεϊντά. Γι’ αυτό το αγεφύρωτο κενό που αφήνει οι σκέψεις μας είναι στην οικογένειά του.

Ιγί γιολτζουλουκλάρ καρντεσίμ Βαγγέλη, γκιορουσμέκ ουζερέ.

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 

Τα άρθρα του Βαγγέλη Κεχριώτη στον ΧΡΟΝΟ (ελληνικά):

Tx. 28:
Πόλεμος χαμηλής έντασης στην Τουρκία: 45 μέρες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο;
Τι έγινε ξαφνικά και από την ευφορία της επικράτησης του ειρηνικού κλίματος των εκλογών βρεθήκαμε στην κόψη του ξυραφιού

Tx. 13:
«Η Πρωτομαγιά δύει ειρηνικά στην Πόλη»: εικόνες πολ(ί)τικής φαντασίας
Οι τουρκικές αρχές απαγόρεψαν τις συγκεντρώσεις στο Taksim αλλά και στο Kadıköy, επειδή οι πλατείες αυτές έχουν εξελιχτεί σε χώρους μνήμης

Ακραία περιφρόνηση του ανθρώπινου πόνου
Σόμα: Εικόνες από τη χώρα όπου εκείνοι που κλέβουν το ψωμί σκοτώνουν εκείνους που το κερδίζουν

Tx. 12:
Από τον πράσινο ήλιο του ΠΑΣΟΚ στον κίτρινο λαμπτήρα του AKP: Την απάντηση θα τη δώσει ο λαός

Tx. 9:
Ο πόλεμος των πιάστρων
Αμηχανία στον τουρκικό λαό προκαλεί η ανοιχτή σύγκρουση ανάμεσα στην κυβέρνηση και την οργάνωση του ιεροδιδασκάλου Fethullah Gülen

Tx. 3:
Η «επανάσταση της σάτιρας» έχει μέλλον

Οι είκοσι μέρες που συγκλόνισαν την Τουρκία

 

Articles by Vangelis Kechriotis in English:

Give Greek history (and legend) a chance: Don’t use it

‘Alexis save us too!’
How the Turkish public responded to SYRIZA’s victory

Long live ‘the man of the nation’
The new Turkish President’s legacy of political language

From the green sun of PASOK to the yellow bulb of the AKP: The answer will be given by the people
Municipality elections in Turkey: the triumph of a successful project of social engineering

Fathers and sons
During these recent months in Turkey, fatherhood has played a huge symbolic value in shaping people’s attitudes

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 28 (08.2015)