#16 - ορατές συνέπειες και αθέατα αίτια

 

Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

 

Ηρακλής Παπαϊωάννου

 

Η σύγχρονη φωτοδημοσιογραφία βαδίζει σε καίρια σταυροδρόμια: μεγάλοι δημοσιογραφικοί οργανισμοί περιέρχονται λόγω σωρευμένων ελλειμμάτων στα χέρια πολυεθνικών εταιρειών, που προωθούν τη δική τους ατζέντα λογοκρίνοντας ανοιχτά ή στενεύοντας τα μονοπάτια της πληροφόρησης· ο στρατός του «προληπτικού δόγματος» εξακολουθεί να «ενσωματώνει» φωτογράφους σε ζώνες πολεμικών επιχειρήσεων, αφοπλίζοντας την ανεξάρτητη δημοσιογραφική ματιά· παράλληλα, αυξάνονται οι εικόνες της «δημοσιογραφίας των πολιτών», της μαρτυρίας από μέσα. Σε μια εποχή στην οποία κάθε νέας τεχνολογίας κινητό τηλέφωνο διαθέτει φωτογραφική μηχανή, ο φακός αποκτά πρόσβαση σε μέρη δυσπρόσιτα ή άβατα στον επαγγελματία της ενημέρωσης.

Η δημοσιογραφία βέβαια δεν τελειώνει όταν φτάνει κανείς στην καρδιά των γεγονότων, όσο δύσκολο ή επικίνδυνο κι αν αποδεικνύεται αυτό. Οφείλει να κρατά κριτική, διαυγή στάση και να περάσει αυτή τη στάση αλώβητη από τις συμπληγάδες της αρχισυνταξίας και της ιδιοκτησίας του μέσου. Αν ο φωτοδημοσιογράφος έρχεται αντιμέτωπος με τη δεοντολογία και την εξουσία, ο αυτόκλητος εικονολήπτης που βρίσκεται στη δίνη των γεγονότων δεν βασανίζεται από πιέσεις και αμφιβολίες. Συχνά έχει πάρει θέση για τα γεγονότα πριν ακόμη υψώσει την κάμερα, καθώς αποτελεί μέρος των τεκταινομένων, δεν είναι εξωτερικός παρατηρητής. Αυτό δεν καθιστά τις φωτογραφίες του, οι οποίες αποκαλύπτουν τακτικά αυτά που κάποια κυβέρνηση αγωνίζεται να αποκρύψει, λιγότερο αληθινές ή προϊόν σκόπιμης επεξεργασίας. Σημαίνει ίσως ότι δεν είναι πάντα αντιπροσωπευτικές, ότι μπορεί δηλαδή να στοχεύουν σε μια πτυχή της αλήθειας, της αλήθειας που είναι ιδιαζόντως περίπλοκη και ξέρει καλά να κρύβεται, όταν τρομάξει, πίσω από την επιφάνεια των γεγονότων.

Τα μαζικά μέσα δεν έχουν την πολυτέλεια να αγνοήσουν την πανταχού παρουσία της «συγκυριακής φωτοδημοσιογραφίας», που παράγεται με σχεδόν μηδενικό κόστος σε μια εποχή σφοδρού ανταγωνισμού και συρρικνούμενων εσόδων. Αντιμέτωποι άλλωστε με το δραματικό περιεχόμενο μιας φωτογραφίας, λίγοι θεατές αναρωτιούνται ποιος και πώς την έκανε. Η αμεσότητα με την οποία κεντρίζει το κοινό μοιάζει να υπερβαίνει τη συνθήκη μέσα από την οποία γεννήθηκε. Η «συγκυριακή φωτοδημοσιογραφία» έχει αναμφίβολα έρθει για να μείνει και διαπερνά τα στεγανά της ενημέρωσης, αυτονομούμενη δυναμικά μέσα από την αστραπιαία διάδοσή της στα κοινωνικά δίκτυα, δημιουργώντας διαρκώς νέες εστίες ανταγωνισμού με τα παραδοσιακά μέσα. Παραδόξως, οξύνει και αμβλύνει συγχρόνως την ίδια ακριβώς κρίση: αυτή δηλαδή που προκαλεί στα μαζικά μέσα η εξάπλωση του διαδικτύου και η πολύτροπη ηλεκτρονική επανάσταση, στην οποία πρέπει να προστεθεί η αλλαγή ταχύτητας του παγκόσμιου καπιταλισμού την οποία μάθαμε να μεταμφιέζουμε με τον όρο παγκοσμιοποίηση. Σε έναν ρευστό κόσμο που δυσκολεύεται όλο και πιο πολύ να εντοπίσει σταθερές πόσο εύκολο είναι να αναζητά η φωτοδημοσιογραφία ακλόνητα στάνταρ; Έχοντας προσφέρει για δεκαετίες ένα διεισδυτικό, ανθρωπιστικό, συχνά καταγγελτικό, βλέμμα για τη συνθήκη των καταπιεσμένων και ανυπεράσπιστων απέναντι στο τσουνάμι της φύσης και της Ιστορίας, και καθώς ο δημόσιος χώρος είναι πλέον πλημμυρισμένος από κάμερες, ίσως θα έπρεπε να στραφεί τώρα επίσης επιτακτικά στην εικονογράφηση της αθέατης εξουσίας, των σκοτεινών δυνάμεων της αγοράς που έχουν υποκαταστήσει την επίσημη πολιτική. Εκτός από το να δίνει φωνή σ’ αυτούς που δεν έχουν, θα έπρεπε ίσως να εκμαιεύσει την εικόνα εκείνων που κυβερνούν από το μισοσκόταδο. Κι αυτό δεν είναι καθόλου εύκολο να γίνει συγκυριακά.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 16 (08.2014)