#17 - εικονογραφώντας μια αλήθεια κι έναν μύθο

 

Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

 

Ηρακλής Παπαϊωάννου

 

Ένας καλοκαιρινός απογευματινός περίπατος στα Φηρά της Σαντορίνης και το Φηροστεφάνι οδηγεί σε αυθόρμητη ώσμωση με το ρεύμα ανθρώπων που σαρώνει την Καλντέρα κατά κύματα, οπλισμένο με κάμερες ανυπόμονες να αντικρίσουν το φημισμένο ηλιοβασίλεμα. Τα Φηρά, όπως και η Οία, κατακτώντας σπιθαμή προς σπιθαμή τον βράχο, πολλαπλασιάζουν τα σημεία από όπου πολιορκείται η απόλυτη θέα. Κι όταν ο ήλιος γίνεται φευγαλέα μια κόκκινη μουτζούρα πάνω από τον ορίζοντα, η στρατιά έχει ήδη πάρει θέση, ανάμεσα σε καλαίσθητα μπιστρό και ασβεστωμένες ταράτσες, όπως οι πολεμιστές στις πολεμίστρες, για να αναμετρηθεί με το θέαμα. Οι κάμερες ανάβουν, καθώς τα πολυεθνικά ζωηρόχρωμα σμήνη κυματίζουν σε μια ελεύθερη χορογραφία την οποία συνοδεύει ο ελαφρά συριστικός ήχος μηχανών που εστιάζουν, εκφωτίζουν, συσπώνται καθώς ζουμάρουν. Κι αυτό εξακολουθεί μέρα με τη μέρα, βδομάδα με τη βδομάδα, χρόνο με τον χρόνο, εμπλουτίζοντας ασταμάτητα το οικουμενικό φωτογραφικό λεύκωμα που εικονίζει τον γερο-ήλιο να μπαίνει και να βγαίνει από τη σκηνή με το ίδιο αλάνθαστο μαγικό. Γιατί το ηλιοβασίλεμα ασκεί αυτή την ακαταμάχητη γοητεία, έλκοντας τους ανθρώπους όπως το φως της λάμπας τα έντομα; Πρόκειται για αρχέγονο ή πολιτισμικά επικαθορισμένο μαγνητισμό; Μήπως είναι το καθημερινό, υποσυνείδητο σκίρτημα για μια επανεκκίνηση, που διαρκώς ματαιώνεται καθώς δεν επαρκεί γι’ αυτήν μόνο ο ρεμβασμός;

Φωτογραφίζοντας στην Καλντέρα έρχεται κανείς αναπόφευκτα αντιμέτωπος με την προϊστορία. Γεννιέται ίσως η επιθυμία να διευρύνει τα όριά του μέσα από στιγμές άχρονες, αταξινόμητες, τυλιγμένες σε γόνιμη σιωπή. Η άγρια ομορφιά του γεωλογικού τοπίου όμως, που ημερεύει με τις ζωηρές πινελιές της δύσης μετά από μια μέρα αμείλικτου φωτός, βιώνεται συχνά χωρίς εσωτερική μετατόπιση, σαν ένα γλυκό déjà vu στο οποίο το φυσικό σκηνικό συσκευάζεται ηλεκτρονικά για να καταναλωθεί μετά στη χειμαρρώδη ροή των κοινωνικών δικτύων. Καθόλου παράδοξο, καθώς τα μέλη της εφήμερης στρατιάς προετοιμάζονταν ασυνείδητα γι’ αυτή τη στιγμή. Την είχαν γνωρίσει σε εικόνες πριν ταξιδέψουν, ως τακτικοί συνδρομητές στη διεθνή εικονογραφία της φωτογένειας. Αντικρίζοντάς την επιβεβαιώνουν μάλλον φωτογραφικά ένα ερέθισμα που ήταν σε αναμονή. Ίσως αυτή είναι η μεγαλύτερη, ακούσια διαστροφή της φωτογραφίας: για να μας προσφέρει το αγαθό της ενημέρωσης ακυρώνει μέσα μας διαρκώς τη δυνατότητα της έκπληξης, τη συνάντηση με το απρόοπτο, τυποποιώντας την εμπειρία και την εικόνα που τη συνοδεύει. Η φωτογραφία άλλωστε υπήρξε ιστορικά βασικός μέτοχος της βαριάς βιομηχανίας του τουρισμού: πρώτα μοιράζοντας δελεαστικές υποσχέσεις, μετά συλλέγοντας απλόχερα αναμνήσεις.

Ο ίδιος περίπατος αποκαλύπτει πώς σε ένα κοσμοπολίτικο τουριστικό περιβάλλον διευρύνεται η έννοια του δημόσιου χώρου για να επιτελείται απρόσκοπτα η παροχή υπηρεσιών. Αντίθετα από την καχυποψία της μεγαλούπολης, οι όροι της φωτογραφικής πράξης εδώ αλλάζουν: οι κόμποι λύνονται, η αυστηρή περιφρούρηση της ιδιωτικότητας χαλαρώνει, οι φωτογραφίες τραβιούνται ανεμπόδιστα, πλήρης σύμπνοια διαπιστώνεται ανάμεσα στη σταθερά και τη μεταβλητή του συστήματος. Όλα άλλωστε αποτελούν δυνητικά λεία για τους ασκούμενους στο τυπικό της απαθανάτισης και τα γραφικά σκηνικά είναι διαρκώς διαθέσιμα. Η φωτογραφία ταξιδεύει πλέον εύκολα και γρήγορα πολύ μακριά. Είναι ένας ισχυρός πομπός που αναμεταδίδει παντού την αλήθεια και τον μύθο της Σαντορίνης. Ποιος θα επιθυμούσε να βάλει εμπόδια στη δημιουργία ή στην αποστολή του σήματος; 

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 17 (09.2014)