#26 - ωμά γυρίσματα

 

Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

 

Ηρακλής Παπαϊωάννου

 

Κάποτε τα χαλιφάτα αναδύονταν μέσα από παραμύθια ή οπτασίες της ερήμου. Το ισλαμικό χαλιφάτο ISIS, όμως, ξεπήδησε ως σκοτεινός εφιάλτης. Ο μασκοφόρος δήμιος του αποκεφάλισε τον Αύγουστο on camera τον Αμερικανό δημοσιογράφο Τζέιμς Φόλεϊ. Ακολούθησε ο Αμερικανός δημοσιογράφος Στίβεν Σότλοφ, ο Βρετανός εργαζόμενος σε οργάνωση αρωγής Ντέιβιντ Χέινς, ο Βρετανός οδηγός ταξί Άλαν Χένινγκ, ο Αμερικανός εργαζόμενος σε ανθρωπιστική οργάνωση Αμπντούλ Ραχμάν-Κάσιγκ και άλλοι. Οι εκτελέσεις προκάλεσαν ρίγη σε μια Δύση που επιχειρεί να διασφαλίζει πλέον ακόμη και στα σφάγια έναν ήρεμο, χωρίς αγωνία, θάνατο. Με τον ίδιο κτηνώδη τρόπο αποκεφαλίστηκαν στις ακτές της Λιβύης είκοσι ένας Αιγύπτιοι εργάτες, χωρίς να μάθουμε ονόματα. Ομοίως, δεν μάθαμε τα ονόματα των διακοσίων περίπου Ιρακινών, συχνά αμάχων, που εκτελέστηκαν εν ψυχρώ από Αμερικανό ελεύθερο σκοπευτή στο Ιράκ, η ζωή του οποίου ηρωοποιήθηκε πρόσφατα σε ταινία, με ρεκόρ μάλιστα εισπράξεων. Άγνωστα παραμένουν, επίσης, τα ονόματα και οι ιδιότητες αμέτρητων αμάχων που σκοτώθηκαν στο Ιράκ μετά τη δυτική εισβολή. Επωνυμία και ανωνυμία έχουν ειδησεογραφικά τη δική τους σημειολογία ακόμη και στη δολοφονία.

Η φωτογραφία έχει περικυκλώσει από παλιά την εικόνα του θανάτου. Ο David Douglas Duncan, κορυφαίος φωτογράφος πολέμου, διηγούνταν κάποτε ότι στο Βιετνάμ αρνήθηκε να φωτογραφίσει μια δημόσια εκτέλεση Βορειοβιετναμέζων αιχμαλώτων γιατί θεωρούσε πως είχε σχεδιαστεί ως δημόσιο θέαμα. Όμοια, η Rai ανακοίνωσε πρόσφατα ότι σταματά να μεταδίδει το «Χόλιγουντ του τρόμου» των τζιχαντιστών. Θα προβάλλει εφεξής μόνο μια φωτογραφία για να εξηγείται η είδηση. Η εικόνα τρομοκρατεί. Μόνο όμως αυτή του ISIS; Δεν τρομοκρατεί η επιλογή και η υποβολή ειδήσεων, εγχώριων και διεθνών, μέχρι και τα δελτία καιρού; Με ποια υπόγεια ζητούμενα ελέγχεται η κυρίαρχη γλώσσα των εικόνων; Επίσης, αν τα βίντεο του ISIS σκηνοθετούνται ως δημόσιο θέαμα τι βρίσκουμε αποτρόπαιο σ’ αυτά; Την εκτέλεση αθώων; Τη βάρβαρη μέθοδο; Τη βιντεοσκόπησή της; Αν οι αιχμάλωτοι εκτελούνταν off camera με θανατηφόρο ένεση θα ήμασταν ήσυχοι; Ανατριχιάζουμε γι΄ αυτούς ή για μας, από σκηνές που ενορχηστρώνονται για να ξυπνήσουν έναν αρχαϊκό, πρωτόγονο φόβο, εγείροντας νεοπαλαιούς φανατισμούς και διευρύνοντας βολικά το χάσμα χριστιανισμού και ισλάμ την εποχή της στρεβλής παγκοσμιοποίησης; Δεν μοιάζει τότε παράταιρη η υψηλή δημοφιλία στον «ανεπτυγμένο» κόσμο σειρών όπως το Game of Thrones ή οι Vikings που, παρότι καλογυρισμένες, περιέχουν ποτάμια αίματος;

Τα βίντεο του ISIS, πέρα από την απόλυτη έλλειψη σεβασμού στην ανθρώπινη ζωή, αποδεικνύουν τη διαβρωτική ισχύ της εικονόσφαιρας, καθώς συχνά γεγονότα γεννιούνται ή παίρνουν μορφή επειδή υπάρχει παρούσα κάμερα και τεχνολογία ευχερούς μετάδοσης. Επίσης, σπάνια έχουν συζητηθεί τόσο εικόνες που όλοι αρνούνται να τις δουν. Αρκούν μερικά προκαταρκτικά και ο νους συμπληρώνει τα υπόλοιπα. Το ISIS χτυπά τη Δύση στο μέχρι τώρα απόλυτα προνομιακό της πεδίο: την εικονική καλλιέργεια του φαντασιακού. Το δυτικό κοσμοείδωλο επιβλήθηκε παγκόσμια μέσα από μια ακατάσχετη ροή εικόνων που κυμαίνονται από τον γλαφυρό κομφορμισμό της κατανάλωσης μέχρι τον ελεγχόμενο τρόμο. Τα βίντεο αυτά παρουσιάζουν την ανεξέλεγκτη βία που εκτυλίσσεται ακόμη εκτός οθόνης, τις «παράπλευρες απώλειες» της άνισης ευημερίας την εποχή της δορυφορικής κοινωνίας. Μοιάζουν με ωμά γυρίσματα εκτός κεντρικής αφήγησης που εισέβαλαν απρόοπτα, ανεπιθύμητα, διακόπτοντας τη μαλθακή φλυαρία του δικού μας Truman Show.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 26 (06.2015)