#28 - δυνατότητα και περιεχόμενο

 

Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

 

Ηρακλής Παπαϊωάννου

 

Πρόσφατα σχετικά δημοσιεύτηκε η μεγαλύτερη σε μέγεθος και πιο λεπτομερής φωτογραφία όλων των εποχών. Πρόκειται για μια καρτποσταλική άποψη των κορυφών του Λευκού Όρους στις Άλπεις, ένα κολάζ 365 gigapixel για την επίτευξη του οποίου ο Ιταλός φωτογράφος Φιλίππο Μπλενγκίνι και οι συνεργάτες του τράβηξαν περίπου εβδομήντα χιλιάδες εικόνες σε υψόμετρο 3.500 μέτρων. Ακολούθησε η επιμελής συρραφή των ψηφίδων σε ένα τεράστιο αρχείο και η επεξεργασία τους σε μια ενιαία φωτογραφία, η οποία αν τυπωνόταν σε υψηλή ανάλυση θα κάλυπτε ένα ολόκληρο ποδοσφαιρικό γήπεδο. Η φωτογραφία ξεπέρασε προηγούμενα ρεκόρ, όπως μια αντίστοιχη άποψη του Λονδίνου, επιτρέποντας στους θεατές να βυθίζονται βαθιά στα σωθικά της και να εντοπίζουν χιονοδρομικές εγκαταστάσεις, αναρριχώμενους ορειβάτες, λεπτομέρειες του τοπίου που βρίσκονταν ίσως χιλιόμετρα μακριά από τον φακό. Το υψηλής τεχνολογίας εγχείρημα φέρνει, παραδόξως, τη φωτογραφία αντιμέτωπη με τα γεννοφάσκια της: τη δεκαετία του 1840, λίγα χρόνια μετά την εφεύρεσή της, κάθε άπιστος Θωμάς που έσκυβε με μεγεθυντικό φακό πάνω από μια χάλκινη φωτογραφική πλάκα για να ξεσκεπάσει την απάτη τής απόλυτα καθαρής εικόνας ανακάλυπτε, προς μεγάλη του έκπληξη, περισσότερες ακόμη λεπτομέρειες, αόρατες με γυμνό μάτι.

Η ισχυρότερη μηχανή παγκοσμίως, βέβαια, είναι η «Κάμερα Σκοτεινής Ύλης». Εγκατεστημένη στις χιλιανές Άνδεις καταγράφει, μέσα από ένα τηλεσκόπιο διαμέτρου 4 μέτρων, φως που έρχεται από απόσταση 8 δισεκατομμυρίων ετών φωτός. Έτσι, προσπαθεί να διεισδύσει στη μυστηριώδη σκοτεινή ύλη που αποτελεί το 85% του σύμπαντος και συνθέτει τον μεγαλύτερο γρίφο του. Η κάμερα, κάθε λογής, πάντα κατέπλησσε με την ικανότητά της να προσφέρει απρόσμενα πολλές και ποικίλες πληροφορίες: από τα βάθη του ατόμου και του σύμπαντος ώς τις εσχατιές της κοινωνίας και της ιδιωτικότητας. Τι προσφέρει όμως στο βλέμμα μια υπερφωτογραφία του Λευκού Όρους που δεν είναι ήδη γνωστό από τις αμέτρητες ερασιτεχνικές και επαγγελματικές εικόνες του φημισμένου αξιοθέατου που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο; Γιατί σαγηνεύει μια τέτοια τεράστια «συνθετική» φωτογραφία; Πρόκειται για ένα ακόμη επεισόδιο σύγχρονης όσο και ανούσιας αριθμολαγνείας; Η σκοτεινή ύλη συνιστά ένα άγνωστο, ανεξερεύνητο όριο. Με τις πληροφορίες που συλλέγονται γι’ αυτήν ο άνθρωπος επιχειρεί να αγγίξει τη νηπιακή ηλικία του κόσμου, να κατανοήσει τη δομή και τη λειτουργία του σύμπαντος, και μόνο μια πανίσχυρη κάμερα θα μπορούσε να συλλέξει φως από τόσο μακριά και πίσω στον χρόνο. Η τεχνητή σύνθεση όμως γιγαεικόνων από διάσημα τοπία ή τοπόσημα απλώς εκλαϊκεύει και επεκτείνει στα άκρα την ιδέα της πανίσχυρης, πανοπτικής κατόπτευσης. Μια φωτογραφία με τέτοια πυκνότητα πληροφοριών επιβεβαιώνει το παθητικό προνόμιο του θεατή να καταναλώνει βουλιμικά και αθόρυβα έναν καταρράκτη δεδομένων που έρχεται σε κύματα. Κάθε φωτογραφική τεχνολογία θέτει νέα δεδομένα και ενίοτε παράγει καινούργια φόρμα, θαμπώνοντας το βλέμμα. Αυτό μπορεί να σημαίνει τρόπους λήψης, επεξεργασίας, προσπέλασης, διανομής εικόνων. Περισσότερο από ποτέ, στη φωτογραφία και όχι μόνο, μετρά σήμερα η ανηλεής κλιμάκωση της δυνατότητας, το εκθαμβωτικό bigger is better, η υπερνίκηση τεχνολογικών ορίων, το ολικά ακαριαίο από τη δημιουργία ώς την παγκόσμια θέαση. Η σύγχρονη εικόνα αποτελεί πλέον μια διαρκώς αναβαθμίσιμη δυνατότητα, εκεί λανθάνει το βαθύτερο περιεχόμενό της. Μήπως, όμως, αυτή δεν είναι παρά μια παιδική ασθένεια που η φωτογραφία δεν απέβαλε ποτέ;

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 28 (08.2015)