#32 - η εκδίκηση του πραγματικού

 

Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

 

Ηρακλής Παπαϊωάννου

 

Ο δυτικός κόσμος ντύθηκε ξαφνικά στα εθνικά χρώματα της Γαλλίας μέσα σε συνθήκες βαριά φορτισμένες, στις οποίες κυρίαρχη θέση είχαν για άλλη μια φορά αδικοχαμένα θύματα, ο τρόμος στα μάτια των ανθρώπων. Η κλιμάκωση θα φέρει νέες απώλειες αμάχων. Μπορούμε όμως να διδαχτούμε κάτι από το λουτρό αυτό αίματος ώστε να αποφευχθεί η επόμενη εκατόμβη;

Ο 20ός αιώνας ανακάλυψε τον μαζικό όλεθρο σε άγνωστη μέχρι τότε κλίμακα και τον πόλεμο ως προσοδοφόρα επιχείρηση που αφανίζει ζωές και διαλύει κοινωνικούς ιστούς. Τα εταιρικά υπερκέρδη και τα στρατηγικά λάφυρα των πολέμων συνεισέφεραν αθόρυβα στην ευημερία του ανεπτυγμένου κόσμου. Αργότερα, αποδείχθηκε κερδοφόρα και η εικόνα της βίας, απλής ή σύνθετης, ωμής ή εξεζητημένης. Η εποχή μας γεννά πλέον σχετική μυθοπλασία αδιάκοπα, σκηνές μαζικής καταστροφής που συνιστούν ένα διαρκές δοκιμαστήριο αντοχών και ενίοτε καταλήγουν αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Οι σκηνές αυτές συμπορεύονται βολικά με αντίστοιχες εικόνες απόλυτης χλιδής. Ο υπερβολικός πλούτος άλλωστε συχνά χρησιμοποιεί πολύτροπα τη βία τόσο για να αυξάνεται όσο και για να διατηρείται.

Αν η δημοσιογραφία ρέπει τακτικά προς μια υπερφορτισμένη προβολή γεγονότων που ενημερώνει μεροληπτικά και συσκοτίζει επιλεκτικά, δεν πρέπει να ανοίξει ένας δημόσιος διάλογος για τα αληθινά αίτια αυτού του φαύλου κύκλου, που δεν θα εξαντλείται στην υπερκατανάλωση του πόνου και σε πολιτικά ορθές αναλύσεις; Δεν θα έπρεπε να ξεγυμνωθεί από υπερβάλλοντες και περιβάλλοντες φανατισμούς η αληθινή γεννήτρια και οι μηχανισμοί που αναπαράγουν σκόπιμα και αλόγιστα τη βία; Ήρθε η ώρα ίσως να κοιτάξουμε κατάματα το σκοτεινό κτήνος και να αναρωτηθούμε πόσο μακριά μας βρίσκεται. Η έννοια ανεπτυγμένος κόσμος άλλωστε αμφισβητείται με τόσα ενδογενή, μη τρομοκρατικής ιδεολογίας, κρούσματα τυφλής βίας και τόση εξαγώγιμη υπερπαραγωγή στην πραγματική και εικονική μορφή του είδους. Ανεξέλεγκτες δυνάμεις της αγοράς υπερφαλάγγισαν την πολιτική και η τεχνική εικόνα λειτουργεί σε ικανό βαθμό ως θεραπαινίδα των στόχων τους. Οι δυνάμεις αυτές ευνοούν την ακραία ανισότητα που δεν μπορεί να κλειστεί επί μακρόν αεροστεγώς σε κανένα μέρος της πόλης, της χώρας, του πλανήτη. Κάπως έτσι εντείνεται η σύγκρουση ανάμεσα στην ιστορική και τη μεταϊστορική βία, ενώ μεγεθύνονται παράλληλα η εικονική και η πραγματική της εκδοχή. Πώς είναι δυνατόν κάποιος που έχει πιστέψει χάρη στην εικόνα ότι όλα μπορούν να συμβαίνουν ανώδυνα, κάπου μακριά, χωρίς ορατές συνέπειες, να μη σοκαριστεί όταν εκραγεί το κακό δίπλα του; Μπορεί να μειωθεί η πραγματική βία παντού, όχι μόνο στον ανεπτυγμένο κόσμο, χωρίς να ελαττωθεί η υπερβολή της εικονικής; Μπορεί κανείς να τη σπέρνει, πραγματικά και εικονικά, χωρίς να θερίσει τίποτε από τους ακήρυχτους πολέμους περιφέρειας και μητροπολιτικού κέντρου, κοινωνικού περιθωρίου και κανονικής ζωής, από τις πληγές (όπως τις συνόψιζε η Σούζαν Σόνταγκ) του φύλου, της τάξης και της φυλής; Μπορεί η διά βίου εικονική εκπαίδευση σε ακραία φαινόμενα να μη διαρρήξει ψυχισμούς που τελούν υπό πίεση;

Τα τραγικά γεγονότα της 13ης Νοεμβρίου μοιάζουν, κατά τον Κώστα Γαβρά, με κακοπαιγμένο φιλμ. Η πραγματικότητα θα υστερεί πλέον πάντα σε σκηνοθεσία, θα ζυγίζεται και θα βρίσκεται σταθερά ελλιποβαρής έναντι του θεαματικού και φαινομενικά μόνο ακίνδυνου ειδώλου της. Μπορεί να εκδικείται όμως αφήνοντας πίσω της πραγματικό αίμα, αληθινές σάρκες, τσαλακωμένες ζωές.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 32 (12.2015)