#7 – εικόνες με κηλίδες

 

Ο ΑΦΡΟΣ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΗΜΕΡΩΝ

 

Ηρακλής Παπαϊωάννου

 

Η εν ψυχρώ δολοφονία του νεαρού μουσικού και αντιφασίστα Παύλου Φύσσα στην Αμφιάλη τον περασμένο μήνα υπήρξε μια τραγική, για πολλούς δυστυχώς αναμενόμενη, έκρηξη στην πυρακτωμένη ατμόσφαιρα που συνθέτει το κήρυγμα μίσους και η προκλητική επίδειξη βίας της Χρυσής Αυγής και το ανάχωμα από την άλλη που επιχειρείται να στηθεί από οργανώσεις και κοινωνικές ομάδες απέναντι στο ρεύμα νεοναζισμού και τραμπουκισμού. Το εύφλεκτο μείγμα που έχει δημιουργηθεί άλλωστε στα σωθικά της κοινωνίας, σε συνθήκες υψηλής ανεργίας και καταστροφικής ανέχειας, δεν χρειάζεται πλέον συχνά παραπάνω από μια σπίθα για να ανάψει: αρκεί ένας υποτιθέμενος καβγάς σε μια καφετερία κατά τη μετάδοση ενός ποδοσφαιρικού αγώνα. Η αδικοχαμένη ζωή του νέου ανθρώπου δεν επιστρέφει ασφαλώς πίσω, όσες λέξεις και στίχοι κι αν επιχειρήσουν να τη δικαιώσουν, όσες φωτογραφίες κι αν επιστρατευτούν για να φωτίσουν αόρατες πτυχές του αποτρόπαιου. Τρεις από αυτές ξεχωρίζουν για διαφορετικούς λόγους.

Φωτογραφία πρώτη: ο εκπαιδευμένος εκτελεστής αρνήθηκε, πριν αλέκτορα φωνήσαι, τρις τη στενή σχέση του με τη νεοναζιστική οργάνωση. Οι φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν όμως γρήγορα στο διαδίκτυο δεν άφησαν περιθώρια αμφιβολιών. Αυτός που τραβά μια φωτογραφία δεν μπορεί να εγγυηθεί το πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτή. Έτσι, μπορεί η ανάμνηση μιας καλοκαιρινής εκδήλωσης να μετατραπεί σε τεκμήριο συμμετοχής σε μια οργάνωση. Δεν υπάρχει φωτογραφία με κλειστή ανάγνωση. Αυτό είναι μέρος του πεπρωμένου της και της ικανότητάς της να εκδικείται σιωπηλά την αδύνατη μνήμη ή τη μακριά γλώσσα.

Φωτογραφία δεύτερη: τραβηγμένη από αυτόπτη μάρτυρα, δημοσιεύτηκε σε πρωτοσέλιδο κυριακάτικης εφημερίδας και δείχνει την κοπέλα του Φύσσα να τον κρατά αιμόφυρτο στο πεζοδρόμιο ενώ ψυχορραγεί περιμένοντας το ασθενοφόρο. Η αφοπλιστικά σπαρακτική εικόνα εγείρει ζητήματα: από ποια κρυφή δεξαμενή αντλήθηκε εκείνη τη στιγμή ψυχραιμία μεταξύ των οικείων για να τραβηχτεί αυτή η φωτογραφία; Δεν δικαιούται άραγε κανείς, ακόμη κι αν ένα γεγονός είναι υψηλού δραματικού φορτίου και ενδιαφέροντος για την κοινή γνώμη, να ξεψυχήσει εκτός κάμερας;

Φωτογραφία τρίτη: ένα τετραγωνικό μέτρο ανακαινισμένου πεζοδρομίου. Η σύνθεση γεωμετρική, από εκείνες που τα ηρωικά χρόνια του μοντερνισμού επαγγέλλονταν ανατροπές και μεγάλες αλλαγές που δεν ήρθαν, όχι τουλάχιστον όπως αναμένονταν. Μια πιο προσεκτική θέαση έφερνε στην επιφάνεια τις κηλίδες αίματος που είχαν στάξει στις πλάκες, μετατοπίζοντας την εικόνα από το πλαίσιο της συμβατικής αφαίρεσης σ’ αυτό της οδυνηρής κυριολεξίας. Η τρίτη φωτογραφία αποτελούσε μάλλον το φόντο της δεύτερης: ήταν η ματωμένη γωνιά που σωριάστηκε το τραυματισμένο κορμί, το εκκενωμένο σκηνικό όπου εκδηλώθηκε η ωμή ακροδεξιά βία, καθοδηγούμενη από βάρβαρο μίσος απέναντι στις ενάντιες ή απλώς διαφορετικές ιδέες.

Κανένα γεγονός πλέον δεν γίνεται αποδεκτό στις υπερλεωφόρους της ενημέρωσης χωρίς εικονογράφηση. Μια φωτογραφία από ματωμένες πλάκες πεζοδρομίου θεωρείται προτιμότερη από το τίποτα. Ακόμη κι αυτή όμως θέτει καίρια ερωτήματα: μπορεί η γεωμετρία της αφαίρεσης να σκεπάσει τα λεπτά ίχνη του βίαιου, αναίτιου θανάτου; Μπορεί η τεχνητή ανάγκη ψυχαγωγίας με ποτάμια ανώδυνων εικόνων που πολιορκούν διαρκώς το βλέμμα να κρύψει την απειλή που ελλοχεύει; Μπορεί τελικά η φωτογραφία, κάθε σχεδόν φωτογραφία, να προσπεράσει τον άγονο φορμαλισμό ή το πρώτο επίπεδο ανάγνωσης και να οδηγήσει σε μια βαθύτερη, ουσιαστική κατανόηση του εαυτού και του κόσμου;

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

 

  ΧΡΟΝΟΣ 07 (11.2013)