η ελπίδα φεύγει;

 

Κωστής Κορνέτης

28.06.2015

 

Ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. κατέβηκε στις εκλογές του περασμένου Ιανουαρίου με βασικό του σύνθημα το «Η ελπίδα έρχεται». Το εξαιρετικά επιτυχημένο σλόγκαν αντέγραφε την ιστορική καμπάνια υπέρ του «Όχι» στη Χιλή το 1988 στο δημοψήφισμα για την παραμονή του Αουγκούστο Πινοτσέτ στην εξουσία – μια πανέξυπνη διαφημιστική εκστρατεία που δεν εστίαζε στο παρελθόν και στα φριχτά εγκλήματα της δικτατορίας αλλά μιλούσε στον μέσο Χιλιανό με χιούμορ για το μέλλον, επικεντρώνοντας στην έκφραση ενός αισιόδοξου μηνύματος. Παρά τη σκληρή κυβερνητική προπαγάνδα και τον διαρκή εκφοβισμό, το «Όχι» με το σλόγκαν «Η χαρά έρχεται» κέρδισε πανηγυρικά, εγκαινιάζοντας τη μετάβαση προς τη χιλιανή δημοκρατία. Αντίστοιχα, στην Ελλάδα ο ΣΥ.ΡΙΖ.Α. πέτυχε μια ιστορική νίκη στις εκλογές και σχημάτισε κυβέρνηση.

Είναι λοιπόν ειρωνεία της τύχης που καλούμαστε πλέον και εμείς να απαντήσουμε με ένα «Ναι» ή ένα «Όχι» σε ένα δημοψήφισμα, το πρώτο στη χώρα μας μετά τον Δεκέμβριο του 1974 για τη βασιλεία, την επαύριο της πτώσης της δικής μας δικτατορίας. Δεν γνωρίζω ποια θα είναι η καμπάνια της κυβέρνησης υπέρ του «Όχι», είναι όμως σαφές πως θα απέχει πολύ από το σλόγκαν με βάση την ελπίδα. Δεν ξέρω καν αν θα υπάρξει κάποιο τηλεοπτικό σποτ. Και αυτό γιατί ο χρόνος μέχρι την άλλη Κυριακή είναι τόσο μικρός που πιθανότατα δεν φτάνει για μια εκστρατεία υπέρ του «Ναι» ή του «Όχι», για να γίνει κατανομή διαφημιστικού χρόνου κτλ.

Πώς γίνεται όμως ένα δημοψήφισμα να αναγγέλλεται μια βδομάδα πριν; Πώς θα αποκτήσει ο κόσμος πληροφόρηση γι’ αυτό που θα πάει να ψηφίσει, ειδικά όταν πρόκειται για αριθμούς και περίπλοκα δημοσιονομικά στοιχεία; Δεν χρειάζεται να ενημερωθεί καταλλήλως; Και αν ναι, ποιος θα το αναλάβει αυτό; Ο Αλέξης Τσίπρας έκανε αναφορά στο γαλλικό δημοψήφισμα για το Ευρωσύνταγμα το 2005· όμως εκεί, όπως και οπουδήποτε αλλού στην Ευρώπη όπου διεξήχθησαν δημοψηφίσματα, η διαδικασία που ακολουθήθηκε έδινε αρκετό χρόνο προετοιμασίας και δεν πρόδιδε σε τίποτα τον βολονταρισμό της συγκεκριμένης κίνησης. Ούτε και ενείχε αντίστοιχους κινδύνους για τον γαλλικό λαό ή και για την Ευρώπη γενικότερα.

Είναι σαφές πως υπήρξαν αφόρητες πιέσεις και εκβιασμοί από την πλευρά των Ευρωπαίων αξιωματούχων, και των περίφημων θεσμών που για μια φορά ακόμη αποδείχτηκαν πολύ κατώτεροι των περιστάσεων. Μου έκανε όμως αρνητική εντύπωση η προτροπή του πρωθυπουργού στο ιστορικό διάγγελμά του τις πρωινές ώρες της 27ης Ιουνίου να ψηφίσει ο λαός περήφανα, κοινώς να στηρίξει το «Όχι». Μου θύμισε έντονα το μοιραίο δημοψήφισμα του 2004 στην Κύπρο για το σχέδιο Ανάν όταν σε τηλεοπτικό του διάγγελμα ο πολύς πρόεδρος Τάσσος Παπαδόπουλος απευθύνθηκε στον λαό με βουρκωμένα μάτια, στοχεύοντας στο συναίσθημα και στο θυμικό των ψηφοφόρων, λέγοντας το περίφημο «σας καλώ να πείτε ένα δυνατό όχι». Αυτή η εντύπωση εντάθηκε βεβαίως μετά τα δάκρυα του κυβερνητικού εταίρου Πάνου Καμμένου στην εξαιρετικά φορτισμένη ομιλία του από το βήμα της Βουλής. Δικαιούται όμως ο ηγέτης μιας χώρας στο διάγγελμά του προς τον λαό να προδιαθέτει την έκβαση του δημοψηφίσματος, εξωθώντας με αυτόν τον τρόπο το εκλεκτορικό σώμα προς τη μία ή προς την άλλη κατεύθυνση; Γιατί είναι τελικά το δημοψήφισμα η ελεύθερη έκφραση της αδιαμεσολάβητης βούλησης του λαού ή δεν είναι;

Η προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία είναι βεβαίως κάτι παραπάνω από ευπρόσδεκτη. Πολύ φοβάμαι όμως πως η κυβέρνηση χρησιμοποιεί ένα μεγάλο όπλο και ένα δυνατό χαρτί με τρόπο πρόχειρο και πολιτικά τυχοδιωκτικό. Γιατί το ερώτημα που τίθεται είναι έωλο, βασισμένο σε μια ημιτελή πρόταση που δεν έχει μεταφραστεί καλά καλά ακόμη. Και χωρίς πυξίδα για το πώς θα κινηθεί η κυβέρνηση στην περίπτωση που θα υπερισχύσει το «Ναι», αλλά και στην περίπτωση που θα υπερισχύσει «Όχι». Ο Γιάνης Βαρουφάκης δήλωσε δε πως αν οι εταίροι παρουσιάσουν βελτιωμένη πρόταση, τότε η κυβέρνηση ενδέχεται να αλλάξει τη σύστασή της προς τους πολίτες από αρνητική σε θετική. Δεν νομίζω πως υπάρχει προηγούμενο σε κάτι τέτοιο. Γιατί σε τελική ανάλυση, η αμεσοδημοκρατία και η προσφυγή στον λαό είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να σπαταλάται σε κινήσεις τακτικής. Πόσο μάλιστα όταν αυτές ενέχουν υψηλό ρίσκο που μπορεί κάλλιστα να μετατρέψει την ελπίδα σε απόγνωση.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 26 (06.2015)