«η Πρωτομαγιά δύει ειρηνικά στην Πόλη»: εικόνες πολ(ί)τικής φαντασίας

 

Οι τουρκικές αρχές απαγόρεψαν τις συγκεντρώσεις στο Taksim αλλά και στο Kadıköy,
επειδή οι πλατείες αυτές έχουν εξελιχθεί σε χώρους μνήμης

 

Βαγγέλης Κεχριώτης

 

Η Πρωτομαγιά στην Πόλη πνίγηκε και φέτος στα δακρυγόνα. Πολλοί φίλοι εισέπραξαν το μερίδιό τους στο Beşiktaş, το Mecidiyeköy, το Kuştepe. Μάχες με την αστυνομία, πέτρες, μολότοφ, πλαστικές σφαίρες, ασφυξία μέσα σε στενά σοκάκια. Πολύς κόσμος τραυματίστηκε και έγιναν αθρόες συλλήψεις. Είχα αποφασίσει να μην κατέβω γιατί ο φόβος της σύλληψης ενός αλλοδαπού πολίτη και μάλιστα Έλληνα επικρέμαται πάντα ως δαμόκλειος σπάθη. Πολλοί άλλοι, επίσης, δεν κατέβηκαν επηρεασμένοι από το πολεμικό κλίμα που είχε δημιουργηθεί τις τελευταίες μέρες ανάμεσα στην κυβέρνηση και τα συνδικάτα. Ακόμη και σήμερα, τρεις μέρες μετά, δύο φοιτητές από το πανεπιστήμιό μας –ο ένας από το τμήμα μας, και μια παλιά μου φοιτήτρια και νυν εκδότρια και παραγωγός ντοκιμαντέρ– είναι υπό κράτηση.1 Ο εισαγγελέας ζήτησε δύο φορές παράταση λόγω του υπερβολικού αριθμού των συλλήψεων και του όγκου των δικογραφιών.

Τι ωραία που ήταν πριν από δύο χρόνια, πολύχρωμα πλήθη που κατέκλυσαν την πλατεία μπαίνοντας από το Şişli, το Tarlabaşı, το Beşiktaş. Τότε που η κυβέρνηση θριαμβολογούσε πως άνοιξε επιτέλους την πλατεία στον λαό. Στις ερωτήσεις δημοσιογράφων σε φίλα προς αυτήν προσκείμενους παράγοντες για το τι θα έχανε η κυβέρνηση αν άφηνε και φέτος να μπει ο κόσμος στην πλατεία, η απάντηση ήταν: «Μα δεν είδατε τι έγινε πέρσι στο Gezi;». Φυσικά, το Gezi τα έχει αλλάξει όλα. Και πέρσι όμως δεν επέτρεψαν τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς, και αυτό συνέβη έναν μήνα πριν ξεσπάσουν τα επεισόδια στο Gezi. Ανέβασαν τις γέφυρες, ακινητοποίησαν τα μέσα μεταφοράς. Τότε το επιχείρημα ήταν πως γίνονταν έργα στην πλατεία και άρα κινδύνευε η σωματική ακεραιότητα των πολιτών. Έναν μήνα αργότερα στοιβάχτηκαν εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου στην ίδια πλατεία, μετά την απόσυρση της αστυνομίας και δεν παραπάτησε κανείς. Όπως απέδειξε ο θάνατος οκτώ ανθρώπων, τις ημέρες εκείνες ο πραγματικός κίνδυνος για τους πολίτες ελλόχευε στις γραμμές των δυνάμεων ασφαλείας.

Υπάρχει όμως και ο αντίλογος. Νέοι χώροι συγκεντρώσεων βρίσκονται πλέον στη διάθεση του κοινού. Ειδικά στο Yenikapı, μια τεράστια αλάνα δημιουργήθηκε με επιχωματώσεις της θάλασσας δίπλα στο λιμάνι του Θεοδοσίου που ανακαλύφθηκε πρόσφατα στη διάρκεια των ανασκαφών για το τούνελ του Marmaray. Η ανακάλυψη αυτή, κολοσσιαίας σημασίας για την ιστορία της πόλης, στοίχισε τέσσερα χρόνια αργοπορία στις εργασίες του υπόγειου τούνελ και εξόργισε τον πρωθυπουργό, ο οποίος δήλωσε πως δεν είναι δυνατό να υπάρχει τέτοια καθυστέρηση για «δυο πήλινα κουζινικά». Τελικά, πριν μερικούς μήνες, η εγκαινίαση του Marmaray, που ένωσε υπόγεια της δύο ακτές του Marmara, πρόσφερε την ευκαιρία για θριαμβολογία για την εκπλήρωση ιστορικών φαντασιώσεων όπως η «σύνδεση δύο ηπείρων» που είχαν «οραματιστεί» οι Οθωμανοί με την κατάκτηση της Πόλης. Η επιχωμάτωση του Yenikapı πέρα από το ότι αλλοίωσε για πρώτη φορά τον αιγιαλό της Πόλης, πρόσφερε διέξοδο για τους τόνους μπάζων και χώματος που προέκυψαν από άλλα οικοδομικά έργα, που κατέληξαν σε αχανή εμπορικά κέντρα ή πανομοιότυπες απειράριθμες πολυώροφες πολυκατοικίες στα περίχωρα της Πόλης. Για μήνες τη χρονιά που μας πέρασε είχαν μπλοκάρει οι παραλιακοί δρόμοι από τα καινούρια φορτηγά με τις κίτρινες καρότσες με τα οποία η κυβέρνηση είχε δώσει τη δυνατότητα σε όλους τους ιδιοκτήτες να ανταλλάξουν τα παλαιά τους οχήματα. Τον χώρο εγκαινίασε με μεγαλειώδη συγκέντρωση ο πρωθυπουργός, λίγες μέρες πριν τις αυτοδιοικητικές εκλογές της 30ής Μαρτίου.

Η κυβέρνηση, λοιπόν, πρότεινε στα συνδικάτα, τα κόμματα και τις λοιπές οργανώσεις να κάνουν την πρωτομαγιάτικη συγκέντρωσή τους εκεί. Γιατί όμως όλοι αυτοί επιμένουν να επιστρέφουν στο Taksim; Τι θα άλλαζε αν ανέμιζαν τα λάβαρα με θέα τη θάλασσα του Marmara αντί να στριμωχτούν ανάμεσα στα κτίρια και τα δέντρα. Το ερώτημα μπορεί βέβαια και να αντιστραφεί. Γιατί η κυβέρνηση επιμένει να απαγορεύει τις συγκεντρώσεις αυτές, όχι μόνο στο Taksim αλλά και στο Kadıköy, στην ασιατική πλευρά, έναν άλλο χώρο όπου παραδοσιακά διοργανώνονται συλλαλητήρια; Τελευταία φορά που έγινε μια μεγάλη συγκέντρωση εκεί για το «δικαίωμα στην Πόλη», τον Δεκέμβρη, η αστυνομία τη διέλυσε και πάλι με πεπιεσμένο νερό και δακρυγόνα. Άρα δεν είναι μόνο το πάρκο Gezi και η πιθανή ανακατάληψή του η αιτία για τη φετινή απαγόρευση. Η απάντηση και στα δύο παραπάνω ερωτήματα είναι η ίδια. Η πλατεία Taksim πολύ πριν γεννηθούν οι περισσότεροι από όσους την κατέλαβαν πέρσι, είχε εξελιχτεί σε χώρο μνήμης. Την Πρωτομαγιά του 1977, 34 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους όταν άγνωστοι άνοιξαν πυρ πάνω στο πλήθος από παρακείμενο ξενοδοχείο, προκλήθηκε πανικός, επενέβη η αστυνομία και με τα τεθωρακισμένα οχήματά της ολοκλήρωσε το έργο των ελεύθερων σκοπευτών. Πριν από δύο χρόνια και αμέσως μετά την πιο εντυπωσιακή και χωρίς το παραμικρό επεισόδιο συγκέντρωση, για την πραγματοποίηση της οποίας είχε προσπαθήσει να καρπωθεί τη δόξα η κυβέρνηση που για δεύτερη συνεχόμενη χρόνια είχε δώσει την άδεια, ο γνωστός ιστορικός Halil Berktay προκάλεσε σάλο με τη δήλωσή του για πρώτη φορά ότι ο ισχυρισμός πως έπεσαν πυροβολισμοί είναι ανυπόστατος και πως ο πανικός και οι νεκροί ήταν αποτέλεσμα της σύγκρουσης μεταξύ αριστερών ομάδων, και πιο συγκεκριμένα της επιμονής των μαοϊκών στους οποίους ανήκε και ο νεαρός Berktay, να μπουν στην πλατεία με τη βία παρά την προσπάθεια των υπολοίπων να τους απωθήσουν.2 Οι δηλώσεις αυτές που προέρχονταν βεβαίως από κάποιον που υπήρξε κάποτε ένας από τους μέντορες της Αριστεράς, όχι μόνο προκάλεσαν θύελλα στον χώρο της Αριστεράς, αλλά το κυριότερο έδωσαν αφορμή σε όσους βρίσκουν εύκολα στη βία της Αριστεράς τον αποδιοπομπαίο τράγο για όλα τα δεινά της κοινωνίας να υπερθεματίσουν.

Δεν είχα φανταστεί τότε πως τέτοιες δηλώσεις μπορούσαν να προσφέρουν στην κυβέρνηση το πρόσχημα που χρειαζόταν για να ανακαλέσει την άδεια χρήσης της πλατείας, αφού και τις δύο χρονιές δεν είχε γίνει το παραμικρό επεισόδιο. Είναι αυτή η συλλογικότητα και η χρήση του χώρου ως μνημείου που οδήγησε στην απαγόρευση για δεύτερη χρονιά. 39.000 αστυνομικοί και δεκάδες αύρες απέκλεισαν την περιοχή περιμετρικά του Taksimκαι τη μετέτρεψαν σε μια θλιβερή έρημη πόλη, ενώ στα μπλόκα στις οδικές αρτηρίες που οδηγούσαν στο κέντρο η εικόνα ήταν πολύ διαφορετική. Κι όμως οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες πανηγύρισαν την επιτυχία του αποκλεισμού της πλατείας. Κι όμως υπήρξαν περιπτώσεις δημοσίων προσώπων όπως ο αμφιλεγόμενος και κατά δήλωσή του κομμουνιστής ηθοποιός Okan Bayülgen που, αφού έφτασε στο Τουνέλ, στο τέλος της λεωφόρου του Πέρα, έβγαλε φωτογραφία με τους αστυνομικούς και ειρωνεύτηκε από το twitter αυτούς που δεν μπόρεσαν να φτάσουν ώς εκεί.3 Κι όμως υπήρξαν Έλληνες δημοσιογράφοι που ισχυρίστηκαν πως «Η Πρωτομαγιά δύει ειρηνικά στην Πόλη» και χλεύασαν τους «αγανακτισμένους» που τόλμησαν να αγνοήσουν τις αποφάσεις της κυβέρνησης.4 Είναι πολύς καιρός τώρα που η κατάσταση στην Τουρκία θυμίζει την ταινία Matrix. Οι άνθρωποι διαλέγουν αν θα καταπιούν το κόκκινο ή το μπλε χαπάκι. Τρίτη επιλογή δεν φαίνεται να υπάρχει όσο και αν πασχίζουμε να τη δημιουργήσουμε.

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

 

  ΧΡΟΝΟΣ 13 (05.2014)