σκονισμένη φωτογραφία από το παρελθόν ή προφητική εικόνα από το μέλλον;

 

Το φαινόμενο Μπέπε Γκρίλλο
 στο νέο ιταλικό πολιτικό παράδειγμα της κρίσης

 

Κωστής Κορνέτης

 

Ένας από τους γνωστότερους πίνακες του σπουδαίου αναγεννησιακού Φλαμανδού ζωγράφου Πήτερ Μπρέγκελ είναι η Μάχη ανάμεσα στο Καρναβάλι και τη Σαρακοστή. Πίσω από την αναμέτρηση ανάμεσα στις δυνάμεις της προσευχής, της νηστείας και της αυτοσυγκράτησης, από τη μια, και των αχαλίνωτων φορέων της ελευθεριότητας, της γιορτής και των οργίων, από την άλλη, κρύβεται μια αλληγορία για τις συγκρούσεις ανάμεσα στον θρησκευτικό και τον εκκλησιαστικό δογματισμό και στους πολεμίους τους την εποχή της Μεταρρύθμισης. Αυτή ακριβώς μοιάζει να είναι η απεικόνιση των πρόσφατων ιταλικών εκλογών από ένα μεγάλο κομμάτι των βορειοευρωπαϊκών μέσων ενημέρωσης.

Ο Economist, για παράδειγμα, βάφτισε την εκλογική αναμέτρηση ως σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις της «υπευθυνότητας», εκφραζόμενες κυρίως από τον τεχνοκράτη Μάριο Μόντι, και αυτές του «λαϊκισμού» με κύριους εκφραστές τους δύο «κλόουν»: τον πανηδονιστή μεγιστάνα Σίλβιο Μπερλουσκόνι και τον επαγγελματία κωμικό και ανερχόμενο πολιτικό αστέρα Μπέπε Γκρίλλο. Ο δε ηγέτης των Γερμανών σοσιαλδημοκρατών Πέερ Στάινμπρουκ αντέτεινε, προκαλώντας την μήνιν του Προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας, πως η βασική διαφορά ανάμεσα στους δύο κλόουν είναι η υπερβολική τεστοστερόνη του πρώτου. Πρόσφατα το γερμανικό Der Spiegel ανακήρυξε τον δεύτερο, τον Γκρίλλο, ως τον «πιο επικίνδυνο άνθρωπο στην Ευρώπη». Γραφικός λοιπόν γελωτοποιός ή επικίνδυνος λαϊκιστής; Το σίγουρο είναι πως το «φαινόμενο Γκρίλλο» είναι αρκετά πιο σύνθετο από τις παραπάνω απλουστευτικές προσεγγίσεις.

 

Ένας διαδικτυακός προφήτης 

Ποιος είναι ο Μπέπε Γκρίλλο; Ο 64χρονος Γενοβέζος ηθοποιός –με σπουδές στα οικονομικά– έκανε για χρόνια κωμωδία και βαριετέ, ώσπου στα μέσα της δεκαετίας του 1980 ταρακούνησε απρόσμενα το ιταλικό πολιτικό σύστημα όταν περιέγραψε ξεκάθαρα τον παντοδύναμο τότε Ιταλό πρωθυπουργό Μπετίνο Κράξι ως διεφθαρμένο. Και αυτά on air, σε κανάλι της κρατικής τηλεόρασης RAI. Όπως ήταν αναμενόμενο, ο Γκρίλλο έγινε εν μια νυκτί persona non grata για όλα τα κρατικά μέσα ενημέρωσης. Μερικά χρόνια αργότερα, και στο πλαίσιο της επιχείρησης «Καθαρά Χέρια» ενάντια στη λεγόμενη tangentopoli, ο Κράξι –βουτηγμένος πλέον στα σκάνδαλα, τις αποκαλύψεις και τις καταδίκες– θα εγκατέλειπε τη χώρα, επιβεβαιώνοντας στο έπακρο τις κατηγορίες του Γκρίλλο. Κάτι παρόμοιο συνέβη και με πολλές άλλες περιπτώσεις, με πιο πρόσφατη την καταγγελία από τον Γκρίλλο του κολοσσού Parmalat για διαφθορά – όπου για άλλη μια φορά βγήκε αληθινός.

Ενώ λοιπόν ο Κράξι πέθανε αυτοεξόριστος και ατιμασμένος, ο Γκρίλλο συνέχισε να κάνει σάτιρα, με τολμηρές αποκαλύψεις. Κάποιοι έσπευσαν να τον βαφτίσουν ως τον Ιταλό Μάικλ Μουρ. Ήταν κάπου στα 2005 όταν ανακάλυψε πως πέρα από το παλκοσένικο υπάρχει και το διαδίκτυο, τις δυνατότητες του οποίου άρχισε να εκμεταλλεύεται στο έπακρο, πολύ πριν από πολλούς άλλους. Χάρη στο διαδίκτυο, έστησε ένα ολόκληρο κίνημα διαμαρτυρίας – που έκανε αίσθηση γιατί δεν χρηματοδοτούνταν από πουθενά, οργανωνόταν ηλεκτρονικά και γέμιζε ασφυκτικά τις πλατείες της χώρας. Το κίνημα αυτό οργάνωσε με απαράμιλλη επιτυχία το 2007 την Ημέρα «Vaffanculo», κοινώς «Άντε γαμηθείτε». Όλα αυτά βεβαίως αρκετά χρόνια πριν από τις διαμαρτυρίες στις πλατείες, τους Ισπανούς indignados και τις μούντζες των δικών μας «αγανακτισμένων». Στο μεταξύ ο Γκρίλλο είχε γίνει μάγος της μπλογκόσφαιρας, λανσάροντας αυτό που ο ίδιος ονομάζει «ηλεκτρονική δημοκρατία». Σημειωτέον πως το μπλογκ του συγκαταλέγεται ανάμεσα στα δέκα πιο δημοφιλή στον κόσμο, με 300.000 χτυπήματα περίπου κάθε μέρα.

Η συνέχεια είναι πάνω-κάτω γνωστή. Ο Γκρίλλο έφτιαξε το Κίνημα των Πέντε Αστέρων, ένα απόλυτα προσωποκεντρικό και εν πολλοίς αυταρχικό, σε επίπεδο δομών, κόμμα το οποίο όμως ξεπέρασε σε δημοτικότητα και τις πιο τρελές προβλέψεις. Στρατολογώντας απλό κόσμο και χωρίς κανέναν πεπειραμένο πολιτικό στις τάξεις του, το κίνημα έγινε το νέο πολιτικό φαινόμενο στην Ιταλία. Ο ηγέτης του συνέχιζε να καυτηριάζει με λύσσα τα φαινόμενα διαφθοράς που μάστιζαν τη χώρα, καταγγέλλοντας ταυτόχρονα τον τύπο που –όπως και στη χώρα μας– χαρακτηρίζεται από πολλαπλές εξαρτήσεις από το πολιτικό προσωπικό. Παράλληλα, άρχισε να τα βάζει με τους γραφειοκράτες των Βρυξελλών αλλά και με τις διεθνείς αγορές, παρομοιάζοντάς τες με «παραφαγωμένες γάτες» που χρειάζονται εντατικό πρόγραμμα αδυνατίσματος. Επιπλέον, ο Γκρίλλο επιδίδεται σε εντυπωσιακές ενέργειες ακτιβισμού, συνήθως για οικολογικά θέματα, όπως τότε που κινητοποίησε πολλές χιλιάδες κόσμου ενάντια στη δημιουργία της ταχείας Τορίνο-Λυών, ή τότε που κολύμπησε επί μία ώρα περίπου από τη Σικελία ώς την ηπειρωτική Ιταλία για να δείξει πως η πανάκριβη γέφυρα που ετοιμαζόταν ήταν αχρείαστη.

 

σελ. 1 (από: 3) ΧΡΟΝΟΣ 01 (05.2013) < προηγ. άρθρο     |     επόμ. σελίδα >