αθάνατα ατοπήματα

 

Απορίες με αφορμή τη συζήτηση γύρω από το βιβλίο Ιστορίας της Τέχνης

 

Βασίλης Συμεωνίδης – Σωτήρης Γκαρμπούνης

 

Αφετηρία αυτού του κειμένου είναι η συζήτηση που ανέκυψε από τη διατύπωση «μεταφορά των μαρμάρων του Παρθενώνα» που εμπεριέχεται στο σχολικό βιβλίο Ιστορίας της Τέχνης, επιλεγόμενο μάθημα της Γ΄ Λυκείου.

Σκοπός του κειμένου δεν είναι να κρίνει το βιβλίο που είναι σε χρήση για παραπάνω από δέκα χρόνια, ούτε τους συγγραφείς, τον υπεύθυνο για τη συγγραφή, την επιτροπή κρίσης και τη γλωσσική επιμέλεια.1 Σκοπός μας, επίσης, δεν είναι να σχολιάσουμε δημοσιεύματα που έθεσαν το ζήτημα2 και δημοσιεύματα που εμπλουτίστηκαν και δείχνουν πολιτικό ενδιαφέρον για το θέμα.3 Ακόμα κι αν το ενδιαφέρον αυτό έχει πολλαπλές αναγνώσεις.4

Σκοπός μας δεν είναι να διαχειριστούμε το «σοκ»5 από την «τερατώδη» διατύπωση.6

Σκοπός μας δεν είναι, ακόμα, να συζητήσουμε αν άλλες εκφραστικές επιλογές, όπως «αφαίρεσης γλυπτών…, ν’ αποκτήσει…, άδεια αφαίρεσης γλυπτών…, αφαιρούσαν τα τμήματα του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα…, αφαίρεση…, προκαλώντας σημαντικές ζημίες…, αποσπώντας και διαμελίζοντας…, μεταφορά με πλοία…, μεταφέρθηκαν σε διάφορες αποθήκες…, τη μεταφορά των γλυπτών…, τελική συναλλαγή…», που περιλαμβάνονται σε σχετική ιστοσελίδα του Υπουργείου Πολιτισμού7 θα ήταν προτιμότερες για τον σκοπό που έχει ένα σχολικό βιβλίο Ιστορίας της Τέχνης. Ούτε καν να θέσουμε το ζήτημα αν οι εκφράσεις που σκοπό έχουν να περιγράψουν το συγκεκριμένο θέμα στη σελίδα του Υπουργείου είναι «πολιτικά ορθές». Φανταζόμαστε ότι με το ίδιο ενδιαφέρον θα τεθεί και γι' αυτές το θέμα.

Εμείς σκοπό έχουμε να δείξουμε τη χαρά μας για το ενδιαφέρον που προέκυψε και να θυμίσουμε και άλλα ατοπήματα στα σχολικά βιβλία, που επίσης «μπορεί να προκαλέσουν παρανοήσεις από τους μαθητές» σύμφωνα με την εισήγηση του Π. Μαράντου και του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής. 

Ας διαβάσουμε, λοιπόν, κι ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε και στη συνέχεια να φανταστούμε σε ποια τάξη διδάσκεται το βιβλίο, απόσπασμα του οποίου ακολουθεί:

«Η επιφάνεια που απεικονίζει ο χάρτης, καθώς και το αν περιλαμβάνει πολλές ή λίγες λεπτομέρειες καθορίζονται από την κλίμακά του. Η κλίμακα είναι ένα κλάσμα που δείχνει πόσες φορές έχουν σμικρυνθεί οι πραγματικές αποστάσεις, προκειμένου να δημιουργηθεί ο χάρτης. Έτσι, το κλάσμα 1:5.000 δηλώνει ότι 1 εκατοστό στον χάρτη αντιστοιχεί με 5.000 εκατοστά στη Γη. Όταν ο παρονομαστής του κλάσματος είναι μεγάλος (π.χ. 1:10.000.000 – 1:100.000.000), το κλάσμα είναι μικρό και ο χάρτης χαρακτηρίζεται μικρής κλίμακας, που σημαίνει ότι απεικονίζει μεγαλύτερη γεωγραφική περιοχή με λιγότερες λεπτομέρειες. Οι χάρτες που έχουν κλίμακα μικρότερη από 1:10.000 είναι χάρτες μεγάλης κλίμακας και επιτρέπουν να παρουσιαστούν περισσότερες λεπτομέρειες. Καθώς η κλίμακα μεγαλώνει, ο χάρτης παρουσιάζει όλο και περισσότερες λεπτομέρειες και πληροφορίες».8

Σίγουροι ότι «θα αποκλιμακωθεί» η δυσκολία κατανόησης που προκαλεί η συγκεκριμένη διατύπωση, προχωράμε παρακάτω.

Ας μείνουμε στην ίδια τάξη. Στο βιβλίο της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας «μπορεί να προκαλέσουν παρανοήσεις» διατυπώσεις όπως: «… Our critical problems such as the numismatics plethora generate some agony and melancholy. This phenomenon is characteristic of our epoch… In parallel, a panethnic unhypocritical economic synergy and harmonization in a democratic climate is basic…» 

Απόσπασμα από ομιλία του Ξενοφώντα Ζολώτα στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στις 26.9.1957. Ποιος, κατά τη γνώμη σας, ήταν ο σκοπός του ομιλητή;»9 Ή μήπως όχι;

Αλλά πάμε και στο λύκειο. Αλήθεια, άραγε δεν «μπορεί να προκαλέσει παρανοήσεις» η παρακάτω διατύπωση από το βιβλίο της Ιστορίας Γενικής Παιδείας της Γ΄ Λυκείου; «Ο Ιωάννης Μεταξάς απέρριψε την ιταμή αξίωση: η Ελλάδα θα υπεράσπιζε, έστω και με τα όπλα, τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η αντίδραση του Έλληνα πρωθυπουργού θα συνοψιστεί έκτοτε στη λέξη “Όχι”. Την ίδια στάση υιοθέτησαν αμέσως και όλοι οι Έλληνες, σπεύδοντας με ενθουσιασμό στο μέτωπο των επιχειρήσεων και στηρίζοντας έκτοτε με κάθε μέσο την αντίσταση στον εισβολέα».10

Στο βιβλίο Αρχαίων Ελληνικών της Α΄ Λυκείου, το οποίο αναπαράγεται σχεδόν είκοσι χρόνια, περιλαμβάνεται χάρτης που απεικονίζει την αρχαία Κέρκυρα στη θέση της σημερινής πόλης.11 Δε βαριέσαι, ας ψάχνουν τις αρχαιότητες στο Λιστόν.

Στο Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας για την αρχαία ελληνική που διδάσκεται στο Λύκειο, επί είκοσι χρόνια αναπαράγεται το ίδιο λάθος στα μονόθεμα φωνηεντόληκτα ουσιαστικά της γ΄ κλίσης. Ξέρετε, εκείνα τα τσακάλια (θώες) και τα ποντίκια (μύες) που τριγυρίζουν γύρω από τα πεύκα (πίτυες) μόνο στις αυλές και τις αίθουσες των σχολείων μας…12

Υποθέτουμε λοιπόν ότι η συζήτηση που ανέκυψε δείχνει το ενδιαφέρον για τη διόρθωση όσων «μπορεί να προκαλέσουν παρανοήσεις». 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Ε. Ζιρώ και Ε. Μερτζάνη, Ιστορία της Τέχνης, Ο.Ε.Δ.Β., http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C111/62/475,1796/

2. Βιβλίο Ιστορίας της Τέχνης της Γ΄ τάξης Γ.Ε.Λ. εκθειάζει τη «μεταφορά» των Μαρμάρων του Παρθενώνα, http://tvxs.gr/news/paideia/biblio-istorias-tis-texnis-tis-g%E2%80%99-taksis-gel-ektheiazei-ti-metafora-ton-marmaron-toy-pa 

3. Αντίδραση Τάσου Κουράκη στο άρθρο μας «Το βιβλίο Ιστορίας της Τέχνης της Γ΄ τάξης ΓΕΛ εκθειάζει την “μεταφορά” των Μαρμάρων του Παρθενώνα», http://xenesglosses.eu/2015/01/antidrasi-tasou-kouraki-sto-arthro-mas-to-biblio-istorias-tis-texnis-tis-g-taxis-gel-ektheiazei-tin-metafora-ton-marmaron-tou-parthenona/ 

4. Το Υπουργείο Παιδείας μεταφέρει στους καθηγητές τη «μεταφορά» των Μαρμάρων! http://www.avgi.gr/article/5218541/to-upourgeio-paideias-metaferei-stous-kathigites-ti-metafora-ton-marmaron- 

5. Σοκ! Σε βιβλίο ελληνικής Ιστορίας τα γλυπτά του Παρθενώνα «μεταφέρθηκαν» και δεν κλάπηκαν, http://www.real.gr/DefaultArthro.aspx?page=arthro&id=383769&catID=3 

6. Τ. Κουράκης: Τα Γλυπτά εκλάπησαν από τον Έλγιν, δεν «μεταφέρθηκαν», http://www.tovima.gr/society/article/?aid=666920

7. Η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα, Το ιστορικό της αφαίρεσης http://www.yppo.gr/4/marm/g68201.html 

8. Κ. Παυλόπουλος και Α. Γαλάνη, Γεωλογία – Γεωγραφία, Ο.Ε.Δ.Β., http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-A102/80/649,2351/ 

9. Ν. Μπεζαντάκος, Α. Παπαθωμάς, Ευ. Λουτριανάκη και Β. Χαραλαμπάκος Β., Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Α΄ Γυμνασίου, Ο.Ε.Δ.Β., http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL102/458/3006,12075/ 

10. Ι. Κολιόπουλος, Κ. Σβολόπουλος, Ευ. ΧατζηΒασιλείου, Θ. Νημάς και Χ. Σχολινάκη-Χελιώτη, Ιστορία του Νεότερου και Σύγχρονου Κόσμου, Γ΄ Λυκείου, Ο.Ε.Δ.Β., http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL106/282/2019,6884/

11. Κ. Διαλησμά, Ά. Δρουκόπουλος, Ευ. Κουτρουμπέλη και Γ. Χρυσαφής, Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι, Α΄ Λυκείου, Ο.Ε.Δ.Β. http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A108/224/1634,5195/ 

12. Ν. Μήτσης, Ειρ. Ζαμάρου και Ι. Παπανδρέου, Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας για την Αρχαία Ελληνική, Α΄ Λυκείου, http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A112/213/1510,4951/

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

  ΧΡΟΝΟΣ 22 (02.2015)