ένα παράδειγμα θεσμικής αντίστασης

 

Η ανταρσία του αντιτορπιλικού «Βέλος» και ο Νίκος Παππάς.

 

Τάσος Σακελλαρόπουλος

 

Πόσο μαθημένοι είμαστε στο να προσβλέπουμε και να απαιτούμε τη φροντίδα για τη λειτουργία των θεσμών από όσους έχουν ταχθεί με τρόπο κανονικό να τους υπηρετούν; Μάλλον καθόλου. Για τον λόγο αυτό και ξεχωρίζουν ενέργειες σαν εκείνη του αντιπλοιάρχου, τότε, Νίκου Παππά, όταν τον μακρινό Μάιο του 1973 ως κυβερνήτης του αντιτορπιλικού «Βέλος» κατέπλευσε στο Φιουμιτσίνο της Ιταλίας καταγγέλλοντας στη διεθνή κοινή γνώμη το δικτατορικό καθεστώς της Ελλάδας.

Το θάρρος του ήταν προσωπικό, η πράξη του όμως δεν ήταν αποσπασματική. Ήταν αυτή που διέσωσε το Κίνημα του Ναυτικού κατά της απριλιανής δικτατορίας, ένα κίνημα που δεν πρόλαβε να εκδηλωθεί. Διέσωσε ο Παππάς μια ενέργεια που προετοιμαζόταν για μήνες, αν όχι για χρόνια, και αφορούσε τη στάση και την αντίδραση μεγάλου αριθμού των αξιωματικών του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού απέναντι στην κατάργηση της δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Παραδοσιακά διαφοροποιημένοι στη συγκρότησή τους από τους αξιωματικούς του Στρατού, οι αξιωματικοί του Ναυτικού κράτησαν εξαρχής στάση επιφυλακτική, αρνητική και συχνά απαξιωτική απέναντι στην επιβολή της δικτατορίας. Αστικής ή μεσοαστικής προέλευσης οι περισσότεροι, έκριναν ως κύρια αποστολή τους την ανάληψη ευθύνης σε πολεμικές περιόδους, τη διαφύλαξη των θαλάσσιων συνόρων και την υπεράσπιση του κύρους του όπλου τους εντός του πλαισίου που επέτασσε το επίσημο καθεστώς και πολίτευμα της χώρας.

Ήταν δηλαδή θεσμικοί οι αξιωματικοί του Ναυτικού; Σε μεγάλο βαθμό, ναι. Παρά το γεγονός της στενής σχέσης του όπλου με τον Θρόνο, το Ναυτικό λόγω φύσης και λόγω απροθυμίας των στελεχών του δεν ανέλαβε ποτέ τον ρόλο του σκληρού πολιτικού ελέγχου που είχε αναλάβει ο Στρατός μετά τον εμφύλιο πόλεμο. Ο κρατικός φορέας τον οποίο υπηρετούσαν δεν αποτέλεσε μέρος του άξονα που συνέδεσε το βαθύ ελληνικό κράτος με τον επαγγελματικό αντικομμουνισμό. Απόμακροι, σε γενικότερο πλαίσιο, από τη λογική και την πρακτική της στρατιωτικής παρεμβατικότητας που χαρακτήρισε τον Ελληνικό Στρατό κατά τον 20ό αιώνα, διαμόρφωσαν μια παράδοση σεβασμού στην ιεραρχία με παράλληλη ανοχή και ευαισθησία απέναντι στις πολιτικές εξελίξεις και τα νέα ρεύματα της εποχής τους.

Έτσι, ορμώμενοι από μια πατριωτική και θεσμική εμμονή αλλά και από μια ελιτίστικη συχνά πρόθεση να ξεχωρίσουν από τον λαϊκότερο και κοινωνικότερο Στρατό Ξηράς, συγκρότησαν πυρήνες προετοιμασίας δυναμικών ενεργειών κατά της χούντας ήδη από το επόμενο χρονικό διάστημα που διαδέχτηκε την ευρύτατη συμμετοχή τους το ατελέσφορο βασιλικό αντικίνημα της 13ης Δεκεμβρίου 1967.

Αρωγός στην τελική τους προσπάθεια αυτή: η φθορά του καθεστώτος, η κατάληψη της Νομικής Σχολής τον Φεβρουάριο του 1973, η ευρύτατη λαϊκή δυσαρέσκεια, αλλά και ο εξαιρετικά περιορισμένος αριθμός χουντικών αξιωματικών στο Ναυτικό όπως και η στεγανότητα που διατηρούσαν απέναντι στο καθεστώς ακόμη και οι επικεφαλής του όπλου τους οποίους είχε διορίσει η δικτατορία. Αιχμή του δόρατος της αντιχουντικής προετοιμασίας, οι κυβερνήτες των μεγάλων σκαφών επιφανείας που παρέλαβαν τις διοικήσεις τους το καλοκαίρι του 1972. Η προετοιμασία του κινήματος εδραιώθηκε σε ισχυρότερες βάσεις από εκείνες των αντίστοιχων ανατρεπτικών σχεδιασμών που είχαν προηγηθεί ήδη από το 1968 και δεν είχαν εκδηλωθεί. Έτσι, το επιτελικό σχέδιο του κινήματος προέβλεπε την άπαρση του στόλου από τους ναυστάθμους Σαλαμίνας και Σούδας, την κατάληψη της νήσου Σύρου και την εγκατάσταση εκεί μεταβατικής κυβέρνησης από αντιδικτατορικά στελέχη του αστικού πολιτικού χώρου.

Η ενέργεια προδόθηκε την παραμονή της ημέρας εκδήλωσής της, με αποτέλεσμα τη σύλληψη από την Ε.Σ.Α. εβδομήντα εννέα ατόμων εκ των οποίων οι εξήντα ήταν εν ενεργεία αξιωματικοί του Ναυτικού. Οι υπόλοιποι ήταν κάποιοι πολίτες και μερικοί μυημένοι αξιωματικοί του Στρατού Ξηράς, κυρίως απόστρατοι. Μεταξύ τους και ο Σπύρος Μουστακλής ο οποίος βασανίστηκε βάρβαρα, με αποτέλεσμα την ανεπανόρθωτη καταστροφή της υγείας του. Το γεγονός της σύλληψής τους δημοσιοποιήθηκε και ορίστηκε προανάκριση η οποία και ολοκληρώθηκε. Οι συλληφθέντες βασανίστηκαν και τελικά αποτάχθηκαν χωρίς όμως ποτέ να φτάσει η υπόθεσή τους στο στρατοδικείο, προκειμένου να διασωθεί το ηθικό κύρος του καθεστώτος στο εσωτερικό και το εξωτερικό της χώρας.

 

σελ. 1 (από: 2) ΧΡΟΝΟΣ 01 (05.2013) < προηγ. άρθρο     |     επόμ. σελίδα >