στόχος η παραγωγή νέων πολιτιστικών αγαθών

 

Εθνική πολιτική βιβλίου – Εθνική πολιτική για τον πολιτισμό

 

Χρήστος Χρυσόπουλος

 

Ας ξεκινήσουμε από μία επισήμανση: ο χώρος των εκδόσεων αποτελεί προνομιακό πεδίο για τον σχεδιασμό μιας καθολικής πολιτικής για τον πολιτισμό. Το γεγονός αυτό προκύπτει από τη φύση του βιβλίου ως πολιτιστικού αγαθού. Το βιβλίο είναι «φορέας περιεχομένου» που επικοινωνεί με όλες τις εκφάνσεις του επιστητού: τέχνη, πολιτική, επιστήμη, οικονομία κ.λπ. Πέραν τούτου, ο χώρος των εκδόσεων περιλαμβάνει ευρεία γκάμα κοινωνικών λειτουργιών που εκτείνονται πέρα από τα στενά όρια της παραγωγής και της διακίνησης του βιβλίου. Σε αυτές περιλαμβάνονται: η εκπαίδευση, η ψυχαγωγία, η δημοκρατία, το κράτος κ.λπ. Νά γιατί μια Εθνική Πολιτική Βιβλίου συνιστά το καταστάλαγμα και τη σύνοψη μιας Εθνικής Πολιτικής για τον Πολιτισμό.

Σε αυτό το πλαίσιο η σκέψη για μια αποτελεσματική και επιδραστική Πολιτική Βιβλίου θα έπρεπε να αποβλέπει στη διαμόρφωση κατάλληλων συνθηκών για την παραγωγή νέων πολιτιστικών αγαθών. Αυτό σημαίνει:

 

– ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων έργων,

– νέες μορφές επικοινωνίας με το εκάστοτε περιβάλλον πρόσληψης του πολιτιστικού αγαθού,

– ευκαιρίες πρόσβασης νέων προσώπων στο πολιτιστικό πεδίο (barriers to entry),

– επικοινωνία της εγχώριας σκέψης και των δημιουργών με το εξωτερικό,

– διαμόρφωση νέων μορφών συλλογικότητας και συμμετοχής.

 

Οι θεμελιώδεις παραδοχές μιας τέτοιας πολιτικής είναι ότι:

1. Η «εκ-των-άνω» (top down) υπαγόρευση ρητώς διατυπωμένων δράσεων δεν μπορεί να μακροημερεύσει και αδυνατεί να κινητοποιήσει τις πλέον δημιουργικές δυνάμεις κάθε κοινωνίας.

2. Η «εκ-των-έσω» προσπάθεια εξαγωγής των σύγχρονων πολιτιστικών αγαθών δεν είναι αποτελεσματική και οδηγεί σε στερεότυπες εκπροσωπήσεις του ελληνικού πολιτισμού στο εξωτερικό.

Ο μόνος δρόμος για την ουσιαστική και σε βάθος χρόνου «άνθηση» του σύγχρονου πολιτισμού απαιτεί:

1. υποστήριξη και προώθηση της σύγχρονης δημιουργίας στο εσωτερικό, δηλαδή στον χώρο όπου γεννάται η σύγχρονη ελληνική σκέψη.

2. ταυτόχρονη υποστήριξη και δημιουργία ευκαιριών για «συνομιλία» με τον οικουμενικό χώρο της τέχνης, της σκέψης, της οικολογίας και της πολιτικής (global discourse).

Με αυτό το σκεπτικό προτείνουμε: 

Τρεις άξονες παρέμβασης / εργαλεία.

 

 Α. Φεστιβάλ λόγου

Το πρότυπο προέρχεται από τη μακρά ιστορική διαδρομή δεκάδων φεστιβάλ που διοργανώνονται κάθε χρόνο σε μικρές ή μεγαλύτερες πόλεις της Γαλλίας. Πρόκειται για εκδηλώσεις με θεματικό άξονα που περιλαμβάνουν τις εξής διακριτές δράσεις:

1)   συνομιλίες με δημιουργούς μπροστά σε κοινό (Rencontres),

2)   στρογγυλά τραπέζια (Debats),

3)   μεικτές εκδηλώσεις λόγου και τέχνης, και

4)   εκδηλώσεις συμμετοχής της τοπικής κοινωνίας.

 

Μερικά από τα χαρακτηριστικά αυτών των εργαλείων πολιτιστικής παρέμβασης είναι:

– ποικίλες θεματικές,

– προσκεκλημένα πρόσωπα από διάφορους χώρους (επιστήμη, τέχνη, ακτιβισμός κ.λπ.),

– κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας (βιβλιοθήκες, εκπαίδευση, σωματεία, εκδότες, Τύπος, Μ.Μ.Ε. κ.λπ.),

– συγκερασμός τεχνών με άλλους συγγενείς χώρους,

– διεθνής χαρακτήρας / προσκεκλημένοι από το εξωτερικό,

– διαγωνισμοί και αναθέσεις πρωτότυπων έργων,

– πραγματοποίηση εκδόσεων, ηχογραφήσεων, παραστάσεων κ.λπ.,

– σύνδεση με την τοπική οικονομία,

– προώθηση της ανάγνωσης, της βιβλιοφιλίας και της εκτίμησης της τέχνης (art appreciation),

– μέσα από τέτοιες εκδηλώσεις και σε βάθος χρόνου δημιουργείται νέο κοινό, προκύπτουν νέοι δημιουργοί και εδραιώνονται οι κοινωνικές αξίες της κουλτούρας.


Το σημαντικό είναι ότι η λήψη των αποφάσεων και ο προγραμματισμός γίνεται από την κοινότητα που φιλοξενεί τις εκδηλώσεις, με την αρωγή και τη συμμετοχή εθνικών φορέων όπως το Γαλλικό Κέντρο Βιβλίου (C.N.L., http://www.centrenationaldulivre.fr/).

Τέτοιες εκδηλώσεις ενδυναμώνουν τις κοινότητες, δίνουν ευκαιρίες για εξωστρέφεια, διαμορφώνουν κουλτούρα συμμετοχής και αποτελούν παρακαταθήκη για νέες πρωτοβουλίες και συνέργειες. Ακολουθούν τρία επιλεγμένα παραδείγματα από τα οποία έχουμε προσωπική εμπειρία:

 

Παραδείγματα

Συναντήσεις στη Villa Gillet, Λυόν, http://www.villagillet.net/

Φεστιβάλ Printemps balkanique, Νορμανδία, http://www.balkans-transit.eu/

Φεστιβάλ Étonnants-Voyageurs, Σαν Μαλό, http://www.etonnants-voyageurs.com/

 

Β. Υποστήριξη κινητικότητας έργων και δημιουργών

Η ύπαρξη προγραμμάτων επιχορήγησης της παρουσίας Ελλήνων δημιουργών στο εξωτερικό είναι πολύ μεγάλης σημασίας. Τέτοιες πρωτοβουλίες είναι ιδιαίτερα απαραίτητες σε πρόσωπα (καλλιτέχνες, συγγραφείς, ακαδημαϊκούς, ερευνητές) που βρίσκονται στην αρχή της σταδιοδρομίας τους.

Εξίσου σημαντικό είναι να δημιουργηθεί πρόγραμμα και κέντρο φιλοξενίας ξένων δημιουργών (Residency) σε μεγάλο αστικό κέντρο, αρχικά στην Αθήνα. Η σύνδεσή του με διεθνή δίκτυα (ResArtis, Halma, Transartists κ.ά.) είναι επίσης απαραίτητη και χρήσιμη.

Η δημιουργία μιας ενημερωμένης βάσης πληροφόρησης για τις ευκαιρίες συμμετοχής Ελλήνων δημιουργών σε διεθνή έργα / projects, καθώς και η θέσπιση ενός γραφείου σύνδεσης με τους φορείς του εξωτερικού (liaison office) είναι επίσης απαραίτητες κινήσεις.

Τέλος, είναι κεφαλαιώδους σημασίας η δημιουργία ενός αξιόπιστου, μακρόβιου και διαφανούς προγράμματος επιχορήγησης μεταφράσεων.

Ακολουθούν επιλεγμένα παραδείγματα από τα οποία έχουμε προσωπική εμπειρία:

 

Παραδείγματα

Icelandic Literature Center, http://www.islit.is/en

NORLA Norwegian Literature Abroad, http://www.norla.no/

TEDA Turkish Literature Fund, http://www.tedaproject.com/

Literature Across Frontiers, http://www.lit-across-frontiers.org/

 

Γ. Υποστήριξη των δημιουργών και εκπαίδευση

Υποτροφίες για νέους δημιουργούς, προκηρύξεις έργων και σύντομων ερευνητικών έργων, θέσπιση θέσεων «εγκατεστημένου καλλιτέχνη» (resident artist) σε θέατρα, σχολεία, πανεπιστημιακές έδρες, βιβλιοθήκες. Όλες οι παραπάνω μορφές υποστήριξης μπορούν να προσφέρουν στους δημιουργούς τον απαραίτητο χρόνο για την επίτευξη της εργασίας τους, συντελούν στη δημιουργία νέων έργων και διευκολύνουν τη συνεργασία διαφορετικών φορέων που ασχολούνται με τον πολιτισμό.

Επίσης, η θέσπιση ενός διεπιστημονικού κύκλου σπουδών βιβλίου (book studies), που θα περιλαμβάνει εξίσου τη δημιουργική διάσταση (δημιουργική γραφή, γραφιστική, τυπογραφία, βιβλιοδεσία, εικονογράφηση), την τεχνική διάσταση (επιμέλεια, παραγωγή, εκτύπωση) και την επιχειρηματική διάσταση (οικονομία του βιβλίου), θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πυρήνας: εκπαίδευσης, άντλησης νέων στελεχών, προσέλκυσης των ανθρώπων που ενδιαφέρονται υπό διαφορετικές ιδιότητες με το βιβλίο και ως καταλύτης για την εκκόλαψη νέων ιδεών και εγχειρημάτων.

Ακολουθούν παραδείγματα από τα οποία έχουμε προσωπική εμπειρία:

 

Παραδείγματα

Iowa Ιnternational Writers Program, http://iwp.uiowa.edu/

Swedish Arts Council Literature Fund, http://www.kulturradet.se/en/swedishliterature/

Lettrétage Literaturhaus, http://www.lettretage.de/

 

Καταληκτικά θέλουμε να επισημάνουμε ότι βασικές προϋποθέσεις για την επίτευξη των στόχων μιας πραγματικά αποτελεσματικής παρέμβασης στον πολιτισμό αποτελούν η συνέχεια των θεσμών, η διαφάνεια στη λήψη των αποφάσεων, η θέσπιση και η επικοινωνία κοινά αποδεκτών κριτηρίων και κατευθύνσεων, καθώς και η επικέντρωση σε αυτό που βρίσκεται στον πυρήνα μιας πολιτιστικής πολιτικής: το ίδιο το πολιτιστικό αγαθό και η συνάφεια με το περιβάλλον υποδοχής του.

Η επικείμενη κατάργηση του Ε.ΚΕ.ΒΙ. (Εθνικό Κέντρο Βιβλίου), η πρόθεση συγχώνευσής του με το Ε.Ι.Π. (Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού), καθώς και η γενικότερη «πολιτεία» του τρέχοντος Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού αντιστρατεύονται κάθε έννοια σώφρονος πολιτιστικής πολιτικής και αποκαλύπτουν μια κυβέρνηση ανίκανη να περιφρουρήσει και να συνεχίσει την κοινή μας κουλτούρα, γεγονός που παύει να αποτελεί ζήτημα της διανόησης ή της αστικής ελίτ και γίνεται ζήτημα του συνόλου.

Οι παραπάνω σκέψεις και προτάσεις δεν έχουν άλλη φιλοδοξία από το να ανοίξουν ένα πεδίο συζήτησης και αποτελούν μικρό μέρος των ζητημάτων που αφορούν το βιβλίο και τον πολιτισμό.

 

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

 

  ΧΡΟΝΟΣ 09 (01.2014)