να γράφουμε καλά και να σκεφτόμαστε τον κόσμο

 

Αριστερά και λογοτεχνία:
Το Subversive Festival 2013 και ο καινούριος ρόλος των Ευρωπαίων συγγραφέων

Χρήστος Χρυσόπουλος

 

Taken all in all, the crisis has been burrowing away like the good old mole it is.

K. Marx, Letter to Engels,
Λονδίνο, 22 Φεβρουαρίου 1858

 

Τον περασμένο Μάιο διοργανώθηκε για έκτη χρονιά στο Ζάγκρεμπ της Κροατίας το Subversive Festival, ένα από τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά φόρα για την Αριστερά. Στα ελληνικά Μ.Μ.Ε. έγινε γνωστό λόγω του διαβόητου, πλέον, αστεϊσμού του Σλάβοϊ Ζίζεκ περί «γκουλάγκ» κατά τη διάρκεια μιας συζήτησής του με τον Αλέξη Τσίπρα. Κι όμως, το Subversive Festival συγκέντρωσε περισσότερους από τριακόσιους σύνεδρους απ’ όλο τον κόσμο: πολιτικούς, καλλιτέχνες, διανοούμενους, ακτιβιστές και ακαδημαϊκούς. Ήταν αυτή ακριβώς η «ώσμωση» ποικίλων εμπειριών, ιδιοτήτων, ιδεολογικών κατευθύνσεων και ενδιαφερόντων που κατέστησε το Subversive Festival μια εξαιρετικά ζωντανή «εφήμερη επικράτεια σκέψης» εντός της κροατικής πρωτεύουσας – και μάλιστα σε μια κρίσιμη στιγμή για την ίδια την Κροατία, την παραμονή της ένταξής της στην (από πολλές πλευρές ασθενούσα) Ε.Ε.

Όπως είναι προφανές, το πραγματικό ενδιαφέρον ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν βρισκόταν στο κορφολόγημα «πικάντικων» μιντιακών επεισοδίων αλλά στην ουσιαστική συζήτηση που επιχείρησαν οι επιμέρους ομάδες εργασίας, παρά τη δυσκολία των προβλημάτων μιας περιόδου πολλαπλών κρίσεων. 

Τα θέματα που συζητήθηκαν ήταν πολλά: η σχέση δημοκρατίας και οικονομίας, η Ε.Ε. και τα Βαλκάνια, η ανάδυση των εθνικισμών, η λιτότητα, ο ρόλος των διανοουμένων, η οικολογία, η μετανάστευση, η έμφυλη ταυτότητα… και πολλά άλλα.

Ήδη από την αρχή, αναγνωρίστηκε μια στιγμή αμηχανίας για τον ρόλο της Αριστεράς: Ποια είναι η κατάληξη της Αραβικής Άνοιξης; Πού μας οδήγησε το κίνημα Occupy; Τι συμβαίνει με τα ευρωπαϊκά κινήματα διαμαρτυρίας του Νότου, από τους Indignados ώς την πλατεία Συντάγματος; Η σιωπηλή απάντηση αυτών των ερωτημάτων ήταν, σε πρώτη ματιά, αποθαρρυντική. Αυτό που προέκυψε από την Αραβική Άνοιξη στην Αίγυπτο είναι η ισχυροποίηση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και –μέσω αυτής– η επιβίωση της παλιάς νομενκλατούρας. Η «επανάσταση των γιασεμιών» στην Τυνησία οδήγησε σε περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση των ισλαμιστών και σε μια νέα καταστολή. Το κίνημα Occupy δεν απέτρεψε τον πρόεδρο Ομπάμα να υπερασπιστεί πρόσφατα την προληπτική χρήση των μη επανδρωμένων εναέριων επιθέσεων (drone-warfare), αφήνοντας ακόμη ανοιχτό το στρατόπεδο συγκέντρωσης στο Γκουαντάναμο. Η δημοσιοοικονομική και ανθρωπιστική κρίση στην Ευρώπη δεν αποτρέπει την εφαρμογή εγνωσμένα αποτυχημένων πολιτικών λιτότητας παρά τις μαζικές διαμαρτυρίες των πολιτών. 

 

Επείγει η διατύπωση ενός διαφορετικού μοντέλου ζωής

Υπό μία έννοια, όλα μοιάζουν να αλλάζουν ώστε να παραμείνουν αμετάβλητα ως έχουν. Πού θα μπορούσαμε λοιπόν να οδηγηθούμε με αφετηρία ετούτη τη δυσοίωνη διαπίστωση; Συμμετέχοντας στο Subversive Festival, η προσωπική μου εντύπωση για το consensus της τρέχουσας στιγμής (όπως διατυπώθηκε σε πολλές συζητήσεις) συνοψίζεται στα παρακάτω:

Σε πρώτη ματιά –και σε ό,τι αφορά την ευρωπαϊκή Αριστερά–, η τρέχουσα «κρίση» μοιάζει να μεταφράζεται σε ένα κάλεσμα που ακουμπά (ή, μάλλον, θα έπρεπε να ακουμπά) τον πυρήνα του πολιτικού. Η Αριστερά οφείλει να τοποθετηθεί απέναντι σε καίρια ερωτήματα: Με ποιον τρόπο επιβάλλονται αντιδημοκρατικές πολιτικές από σχηματισμούς και δομές εξουσίας που εντούτοις αναφαίνονται μέσω δημοκρατικών διαδικασιών; Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το βασικό «πρόβλημα της αντιπροσώπευσης» και να αποτρέψουμε τη μετεκλογική παραβίαση του κοινωνικού συμβολαίου; Είναι πράγματι αδιαχώριστες οι έννοιες του καπιταλισμού και της δημοκρατίας; Πώς συνδέεται η παγκόσμια κυριαρχία του κεφαλαίου με το πρόβλημα της βιωσιμότητας (ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι η υποσαχάρια Αφρική βρίσκεται σε κρίση εδώ και κάμποσες δεκαετίες). Μπορεί η κοινοβουλευτική Αριστερά να συμβάλει στην ουσιαστική χειραφέτηση (γινόμενη και οδυνηρά αυτοστοχαστική), δίχως να χάσει την εκλογική της προοπτική; 

 

 

σελ. 1 (από: 2) ΧΡΟΝΟΣ 02 (06.2013) < προηγ. άρθρο     |     επόμ. σελίδα >