τα σχέδια των δαναών

 

Η φιλολαϊκή στρατηγική των ιδρυμάτων Ωνάση και Νιάρχου

 

Μικέλα Χαρτουλάρη

 

Είναι οι νέοι παίκτες που αναβαθμίζουν το ελληνικό πολιτισμικό γίγνεσθαι παίρνοντας τη σκυτάλη από το Μουσείο Μπενάκη, το Μέγαρο Μουσικής ή το Μουσείο της Ακρόπολης, ανοίγοντας το παιχνίδι οριζόντια και κάθετα και προσφέροντας μια προοπτική που ξεπερνά τόσο τις κρατικές αφραγκίες, τις αγκυλώσεις και τις μικρόνοιες όσο και τις ελιτίστικες εμμονές. Οι «Ωνάσηδες» και οι «Νιάρχοι», που συνεχίζουν διακριτικά τη φιλανθρωπική δραστηριότητά τους ή τη φιλεκπαιδευτική (και ατύπως διπλωματική στις Η.Π.Α. και στον Καναδά), δεν κυριαρχούν πια στις ελληνικές μπίζνες. Όμως σε λίγο καιρό μπορεί να καθορίζουν (ή μήπως και να περιορίζουν;) τη σύγχρονη ελληνική κουλτούρα. 

Ο παλιός μεταπολεμικός ανταγωνισμός των δύο μεγιστάνων στις θάλασσες της οικουμένης έχει αφυπνιστεί, θα έλεγε κανείς, σε όλο του το μεγαλείο. Και εκδηλώνεται στην «επιχείρηση: Πολιτισμός», όχι πια ανάμεσα στον Αριστοτέλη και τον Σταύρο αλλά ανάμεσα στα Κοινωφελή Ιδρύματα Ωνάση και Νιάρχου που εδρεύουν αντίστοιχα στο Λιχτενστάιν και στις Βερμούδες, έχουν ίδια κεφάλαια και πυξίδα τη διαθήκη τού καθενός τους. Η ειρωνεία είναι ότι αυτές οι ελίτ του χρήματος που υπήρξαν αδίστακτες στην επιχειρηματική σφαίρα, έχουν γίνει σήμερα ο καταλύτης για την αναγέννηση του πολιτισμικού βίου στην Ελλάδα της κρίσης, σαν να έχουν απωθήσει τον κυνισμό του μεγάλου κεφαλαίου στο παιχνίδι της εξουσίας.

Η ευφυΐα τους είναι ότι δραστηριοποιούνται ταυτόχρονα σε δύο ταμπλό: στο φιλολαϊκό και σ’ εκείνο της διανόησης. Κι έτσι δείχνουν να αφουγκράζονται τις ευρύτερες κοινωνικές ανησυχίες, ενώ παράλληλα επεκτείνουν το ενδιαφέρον τους προς τον λιγότερο αβανταδόρικο κόσμο των ιδεών και των βιβλίων. Έναν κόσμο ο οποίος τόσο πολύ λαχταρά την αναγνώριση ώστε την ανταποδίδει απλόχερα: χαρίζει υψηλό κύρος στους ευεργέτες του, και εξευγενίζει το προφίλ τους σβήνοντας από πάνω τους τη μυρωδιά του χρήματος…

Και τα δύο Ιδρύματα επένδυσαν στην επανασύνδεση του κέντρου της Αθήνας με τη θάλασσά της, και καινοτόμησαν διαλέγοντας να εγκατασταθούν σε υποβαθμισμένες περιοχές με λαϊκές συνοικίες, στις παρυφές του Νέου Κόσμου και της Καλλιθέας αντίστοιχα. Και τα δύο παίζουν το επικοινωνιακό χαρτί τής (παραλίγο) εναλλακτικής κουλτούρας, και έχουν πάρει το ρίσκο να αφυπνίσουν, να διαπλάσουν και να εξειδικεύσουν το κοινό. Σήμα κατατεθέν τους, τα φιλόξενα κτίρια υψηλής αρχιτεκτονικής αξίας με υπογραφή-κράχτη διεθνούς εμβέλειας: του Architecture Studio όπου και οι παλιοί συνεργάτες του Ζαν Νουβέλ για τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών –η οποία χτίστηκε σε ιδιόκτητο οικόπεδο και εγκαινιάστηκε το 2010– και του Ρέντσο Πιάνο για το Κέντρο Πολιτισμού Ι.Σ.Ν. που θα εγκαινιαστεί το 2015 σε οικόπεδα του Δημοσίου.

Ο συντονισμός των Ιδρυμάτων Ωνάση και Νιάρχου μεταξύ τους είναι εντυπωσιακός: το εύρος της οικονομικής εμπλοκής τους είναι μεγάλο (566 εκατ. ευρώ για το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος – το Ίδρυμα Ωνάση δεν δίνει σχετικά στοιχεία), τα οικονομικά κέρδη τους μηδενικά (κατά δήλωσή τους) προς το παρόν, η φύση των παρεμβάσεών τους στα γράμματα, στις τέχνες και στον αστικό ιστό είναι συμπληρωματική, και οι συγγένειες των επιλογών τους, στενές. Και τα δύο εμπιστεύτηκαν αντισυμβατικούς και εμπνευσμένους πενηντάρηδες –τον Χρήστο Καρρά και τον Γιάννη Τροχόπουλο–, και με αυτούς στο τιμόνι καλλιεργούν ατύπως τη νέα αντίληψη για μια πολιτισμική πολιτική βασισμένη στον συνδυασμό της πνευματικής καλλιέργειας με την καλλιτεχνική απόλαυση, του πνεύματος με τα θεάματα! Κάτι το οποίο πάντως στην ελληνική εκδοχή της συνένωσης των υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού έχει αποτύχει παταγωδώς…

Έτσι, το μεν Ίδρυμα Ωνάση που έχει προηγηθεί ελαφρώς, κινητοποιεί και προβάλλει νέους Έλληνες δημιουργούς, παρουσιάζει φρέσκα και «ψαγμένα» θεατρικά-μουσικά-εικαστικά γεγονότα, ελληνικά και ξένα, οργανώνει δημόσιες συζητήσεις με επίκαιρες αναφορές και κοινωνιολογική διάσταση, και τώρα προετοιμάζει την αξιοποίηση του Κ. Π. Καβάφη ως λοκομοτίβας για την προβολή και τη διεθνή διάδοση της σύγχρονης ελληνικής κουλτούρας. Το δε Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος οικοδομεί (αλλά και προετοιμάζει τους σχετικούς οργανωτικούς όρους) μια νέα εκσυγχρονισμένη Εθνική Βιβλιοθήκη, μια νέα Λυρική Σκηνή και κάτι που δεν διέθετε ποτέ το σύγχρονο κράτος: ένα μεγάλο πάρκο με κήπους και ελεύθερες επιφάνειες που το θέλουν να λειτουργεί ως Αγορά (σημείο συγκέντρωσης) και χώρος ανάπαυλας, αναζωογονώντας την κουλτούρα της καθημερινότητας.

 files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png

 

σελ. 1 (από: 1) ΧΡΟΝΟΣ 01 (05.2013) < προηγ. άρθρο     |     επόμ. άρθρο >