αρχεία ελλήνων ερμηνευτών #1

 

Γιώργος Χατζηνίκος (1923-2015)

 έρευνα, επιμέλεια: Στέφανος Θεοδωρίδης

 

 

Βιβλία

 

files/chronosmag/GREEK INTERPRETERS' ARCHIVES/GREEK INTERPRETERS ARCHIVES_HADJINIKOS/HADJINIKOS_REVIEWS/Hadjinikos_Nikos-Skalkottas.png

Το κείμενο του Γ. Χατζηνίκου είναι πολύτιμο για πολλούς λόγους. Είναι, κατ' αρχάς, μια αυθεντική μαρτυρία στιγμών από τα μέσα του 20ού αιώνα, της περιόδου δηλαδή που σημάδεψε την αντίληψη όλων όσων διδάσκουν μουσική σήμερα, και ταυτόχρονα ένα Βοήθημα στον καθορισμό των προβλημάτων που απασχολούν τον σύγχρονο δημιουργό και ερμηνευτή στην πορεία της μουσικής του εκπαίδευσης. Επίσης, δίνει μια συνολική εικόνα των θέσεων του δασκάλου Χατζηνίκου, γεγονός που το καθιστά μια σπάνια ιστορική μαρτυρία, για όσους δεν είχαν την ευκαιρία να ζήσουν την διδασκαλία του, αλλά και ένα έγκυρο εγχειρίδιο, γι' αυτούς που σήμερα την παρακολουθούν μέσω σεμιναρίων, μαθημάτων και συναυλιών. Τέλος, προσεγγίζει τον Νίκο Σκαλκώτα μέσα από έναν ειλικρινή προβληματισμό και φέρνει τη μουσική του σημαντικού αυτού Έλληνα συνθέτη, αλλά και τη σύγχρονη μουσική εν δυνάμει, κοντύτερα τόσο στον «απλό» ακροατή όσο και στον σημερινό ερμηνευτή της.

0 Σκαλκώτας γίνεται αφετηρία σκέψεων και παρουσιάζεται ως υπόδειγμα μιας επιτυχημένης και αρμονικής συνύπαρξης της «σοβαρής» ευρωπαϊκής μουσικής με την ελληνική παραδοσιακή, ενώ η τελευταία αντιμετωπίζεται ως φορέας μιας προϋπάρχουσας συλλογικής μουσικής αντίληψης (παράλληλα με το συλλογικό υποσυνείδητο του Jung). Το τραγούδι φέρει μνήμες και μεταδίδει νοήματα και οι «προσθετικοί» και «ανώμαλοι» ρυθμοί μετατρέπονται σε «φυσική κίνηση» χάνοντας αυτομάτως τη δυσκολία τους...

0 Χατζηνίκος γράφει έτσι όπως ακριβώς μιλάει. Με τρόπο «μουσικό». Τα θέματα του, οι ιδέες του, εμφανίζονται και εξελίσσονται σύμφωνα με τους νόμους της μουσικής σκέψης και όχι αυτούς του γραπτού λόγου. Το γεγονός αυτό ίσως ξενίσει στην αρχή τον μη-μουσικό αναγνώστη, ενώ σίγουρα και σχεδόν αυτόματα θα δημιουργήσει μια αίσθηση συγγένειας στον μουσικό. Η ανάγνωση του κειμένου αυτού λειτουργεί γραμμικά, προχωρώντας πάντα προς τα εμπρός και έχοντας σαν κύριο άξονα την φυσική ροή του χρόνου, ακριβώς όπως λειτουργεί και μια μουσική δομή, ένα μουσικό έργο.

 

files/chronosmag/GREEK INTERPRETERS' ARCHIVES/GREEK INTERPRETERS ARCHIVES_HADJINIKOS/HADJINIKOS_REVIEWS/Hadjinikos_Mozart.png

Με αφετηρία τις εμπειρίες του από τη διδασκαλία του ρετσιτατίβου του Mozart και περνώντας από τις σουίτες του Bach, ο Γιώργος Χατζηνίκος καταδεικνύει τη σημασία και τη χρησιμότητα της χειρονομίας στην κατανόηση της «πρωτογενούς κίνησης», δίνοντας ουσιαστικά μ' αυτόν τον τρόπο μια «πυξίδα» για την ερμηνεία της μουσικής γενικότερα. Το αφηρημένο της «ζωντανής κίνησης» γίνεται σχεδόν χειροπιαστό μέσα από τις καθημερινές μας συνήθειες, τα μουσικά παραδείγματα, τις ρήσεις γνωστών προσωπικοτήτων, αλλά και μέσα από τη δομή του Λόγου ή τη συμμετρική οργάνωση της φύσης. Το Βιβλίο αυτό αποτελεί, με πολλούς τρόπους, συνέχεια του προηγούμενου για τον Σκαλκώτα, καθώς κι ένα σημαντικό συμπλήρωμα της προσπάθειας μας να εκδώσουμε το εγχειρίδιο διδασκαλίας του Γιώργου Χατζηνίκου. Είναι συνοπτικό, ξεκάθαρο στις τοποθετήσεις του και ευκολοδιάβαστο, γραμμένο με τη γνωστή προφορικότητα του λόγου του και τον ειλικρινή αυθορμητισμό των παρομοιώσεων και των παραδειγμάτων του.

«Πώς μελετάει κανείς ένα ρετσιτατίβο;», «Τι εστί χειρονομία και γιατί είναι τόσο σημαντική;», «Τι είναι σύνθεση και τι ερμηνεία;». Τα ερωτήματα-τίτλοι δείχνουν ξεκάθαρα τις απαρχές του κειμένου, αλλά ο Χατζηνίκος καταφέρνει να δημιουργήσει πάλι την ατμόσφαιρα μιας συνολικότερης αντίληψης της μουσικής, τόσο μέσα από ανεκδοτολογικές αναφορές και παρενθετικές σκέψεις, όσο και μέσα από απρόσμενες «διακλαδώσεις» της σκέψης του. Τελικά, όμως, ο Χατζηνίκος θέλει κυρίως να απορεί: «Πώς συλλαμβάνουμε τη μουσική;», «Πώς την προσεγγίζουμε;», «Πώς την εννοούμε παραδοσιακά;», και τελικά «Πώς την ασκούμε;». Αυτή η «υγιής απορία» φαίνεται να είναι η δική του πυξίδα.

 

 

NO COMMERCIAL USE

copyright, Γιώργος Χατζηνίκος

files/chronosmag/themes/theme_one/faviconXronos.png